Problematische schulden groeien, overheid grootste schuldeiser: 'Het is economisch wanbeleid'
Een groeiend aantal Nederlanders raakt in de schulden bij de overheid zelf. Terugvorderingen van toeslagen en snel oplopende verkeersboetes zorgen ervoor dat betalingsachterstanden zich opstapelen, terwijl kwijtschelding politiek gevoelig ligt. Experts waarschuwen in Stand van Nederland: Generatie Next dat juist de overheid, die bestaanszekerheid moet bieden, steeds vaker schuldeiser is.
Een kwart van de huishoudens met problematische schulden heeft een schuld vanwege toeslagen. Vijf jaar geleden was dat nog maar tien procent, waarschuwt lector armoede-interventies Anna Custers. "Wat er ook aan bijdraagt, is dat de toeslagen de afgelopen jaren behoorlijk zijn verhoogd. Als je dan een terugvordering krijgt, is de kans groter dat het om een hoger bedrag gaat. En daarmee is de kans ook groter dat je dat geld niet hebt."
Ze noemt het ingewikkeld dat je voor je bestaanszekerheid afhankelijk bent van de overheid, terwijl je ook door diezelfde overheid in de schulden kunt raken.
Toeslagen
Custers zoomt specifiek in op de toeslagen. "Die krijg je om je huur en zorg te kunnen betalen, net als kinderopvang. Dat zijn basisbehoeften. Maar als daarop een terugvordering komt en je hebt dat geld niet meer, dan ontstaat er een ander type schuld dan wanneer je bijvoorbeeld iets met Afterpay online bestelt. Dat is consumptieschuld en die had je misschien kunnen vermijden. Maar huur en zorg zijn geen keuzes."
Volgens Custers is de overheid een enorme schuldeiser. "Denk aan de Belastingdienst, verkeersboetes enzovoort." De vraag is of de overheid schulden zou moeten kwijtschelden. Daarover wordt stevig gediscussieerd. "Er zijn veel kanten aan dat verhaal. Aan de ene kant kunnen mensen makkelijker schulden gaan maken. Tegelijkertijd zie je dat wanneer mensen aankloppen voor hulp, de gemiddelde schuld al ontzettend hoog is: gemiddeld 40.000 euro. In die context mag je je afvragen of kwijtschelding een goede oplossing is."
Tekst gaat verder onder de video.
In totaal hebben bijna twee miljoen Nederlanders een betalingsachterstand bij de overheid. Een kwart daarvan heeft schulden bij twee overheidsinstanties, zoals DUO, Dienst Toeslagen en het CJIB. Die schulden worden niet snel minder. Zo zijn de verkeersboetes in 2026 opnieuw met vier procent gestegen.
681 boetes per uur
Merel van Rooy, auteur van De Boetefabriek, luidt de noodklok. "Bij een overschrijding van dertig kilometer per uur zit je al snel op 400 euro. Het gaat ontzettend hard." In 2024 werden bijna acht miljoen verkeersboetes uitgedeeld, omgerekend 681 per uur. Alleen al de snelheidsboetes leverden dat jaar 466 miljoen euro op.
Wie niet op tijd betaalt, ziet de boete eerst met vijftig procent stijgen en daarna nog eens met honderd procent. Zulke verhogingen zijn voor andere schuldeisers wettelijk verboden. "Terwijl verkeersboetes de snelst oplopende schulden van Nederland zijn. Dit brengt veel mensen in de problemen. Zo’n 200.000 Nederlanders hebben een achterstallige verkeersboete als problematische schuld."
Verandering
De Tweede Kamer wil daar iets aan veranderen, zegt Van Rooy. "Er zijn verschillende moties aangenomen. Alleen kost het geld om de verhogingen te verlagen en dat geld wordt niet gevonden. Het is economisch wanbeleid, want als je zoveel mensen in de schulden zet, kost dat de samenleving uiteindelijk meer dan het oplevert."
Voor incassobureaus gelden strikte regels: zij mogen rekeningen met maximaal vijftien procent verhogen en moeten eerst kosteloos herinneren. "De overheid wil niet dat mensen of bedrijven verdienen aan schulden. Het opvallende is dat de overheid zichzelf niet aan die norm houdt. Dat is vreemd. Zeker na het toeslagenschandaal mag je verwachten dat de overheid zichzelf hierop corrigeert."
Kijk Stand van Nederland: Generatie Next hier terug via NPO Start.