Wereldleiders bijeen in München, Europa hoopt brug te slaan met Amerikanen

Regeringsleiders, ministers en veiligheidsexperts uit de hele wereld komen samen in München voor de jaarlijkse veiligheidsconferentie. Een jaar na de veelbesproken en harde woorden uit Washington staat de vraag centraal hoe Europa zich moet verhouden tot een veranderende Amerikaanse koers.

De Münchner Sicherheitskonferenz geldt al decennialang als een belangrijke graadmeter voor de internationale verhoudingen. Wat hier wordt gezegd, werkt vaak maanden, of zelfs jaren, door in beleid en diplomatie. Dit keer hangt er extra spanning in de lucht.

Vorig jaar zorgde de toespraak van de Amerikaanse vicepresident JD Vance voor opschudding. Zijn kritiek op Europa kwam voor velen onverwacht. Volgens Duitsland-correspondent Guy Hoeks is dat nu anders, zo zegt hij in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

"Vorig jaar kwam die toespraak van JD Vance natuurlijk als een totale verrassing. Dit jaar weten de Duitsers en de Europeanen, waar ze op voorbereid zijn. Ze hebben ook ontzettend veel Amerikanen uitgenodigd, dus het is ook echt niet zo alsof mensen uit de VS niet meer welkom zijn dit jaar."

Andere Amerikaanse delegatie

Vance ontbreekt dit keer in München. Ook Donald Trump is niet aanwezig. De Amerikaanse delegatie wordt geleid door minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio.

"Rubio is eigenlijk misschien het meest vriendelijke naar Europa toe. Die heeft ook vandaag gezegd dat Europa heel belangrijk is voor de Verenigde Staten. In zijn kielzog gaan ook tientallen senatoren mee, zowel democraten als republikeinen. Dat is ontzettend belangrijk om een brug te slaan."

Hoewel de toon milder lijkt, blijft de onderliggende spanning bestaan. Dat blijkt ook uit het rapport dat voorafgaand aan de conferentie verscheen, met de veelzeggende titel Sloop in uitvoering. Die naam verwijst naar wat critici de "sloopkogelpolitiek" van de Verenigde Staten noemen.

Hoeks schetst de sfeer: "Ischinger, de voorzitter van die veiligheidsconferentie, heeft het liever over een kapotte fiets die na dit weekend weer gerepareerd moet worden. Een sloopkogel klinkt heel heftig, maar op dit moment staat de trans-Atlantische relatie natuurlijk erg onder druk. Dus vandaar dat hier op de veiligheidsconferentie daar het een en ander over gesproken gaat worden."

‘Turning point’ in 2007

De conferentie was eerder het decor van een historisch moment. In 2007 haalde de Russische president Vladimir Poetin hard uit naar de Verenigde Staten en het Westen. Achteraf wordt die speech gezien als een voorbode van de verslechterde relatie tussen Rusland en Europa.

Vrijwel niemand besefte toen hoe belangrijk die woorden waren, ook staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman niet. Hij was destijds op missie in Afghanistan. "Daar lag op dat moment de focus. Daar heb ik zelf ook met mijn kameraden zij aan zij gevochten, ook tegen de Taliban."

Eigen broek ophouden

Volgens Tuinman kwam het echte besef in Europa pas jaren later, na de annexatie van de Krim in 2014 en de bredere inval in Oekraïne.

"Ik denk dat 2014 echt wel een verandering was, ook in Europa. Toen was de Wales-conferentie. We hebben met elkaar afgesproken om de twee procent te halen als NAVO-bondgenoten. Dat hebben we uiteindelijk niet gedaan. We kregen de inval uiteindelijk ook in Oekraïne. Toen is het lampje uiteindelijk ook wel echt aangegaan."

Tuinman verwacht dat de boodschap tijdens deze editie helder zal zijn. "De toon en de taal vinden we altijd niet prettig, maar de boodschap is wel duidelijk: Europa moet verantwoordelijkheid dragen voor de eigen regio, de eigen achtertuin. Dat geldt ook voor Nederland. Dus ook binnen de NAVO hebben we op het gebied van economie, maar ook zeker op het gebied van veiligheid en militaire capaciteiten, meer onze eigen broek op te houden."