Trump stuurt niet Vance maar Rubio naar München: 'Zijn komst moeten we niet te klein maken'

De ogen zijn de komende dagen gericht op de veiligheidsconferentie in München. Dat niet de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance maar buitenlandminister Marco Rubio daarbij aanwezig is, is volgens Anna van Zoest, directeur van de Atlantische Commissie, geen teken aan de wand. "Ik denk dat we de komst van Rubio niet klein moeten maken. Hij heeft veel invloed binnen de Trump-administratie."

Vandaag komen politici, diplomaten, militairen, experts en opiniemakers samen voor de jaarlijkse grote veiligheidsconferentie in en rond Hotel Bayerischer Hof. "Deze conferentie, waar ook veel mensen van buiten Europa voor zijn uitgenodigd, gaat nog steeds over de banden tussen Europa en Amerika", begint Van Zoest over de top. "Het begon ooit in 1963 als een heel kleinschalig praatforum voor Duitse en Amerikaanse besluitvormers."

Geen Vance maar Rubio

Inmiddels is de conferentie uitgegroeid tot een belangrijk platform voor gesprekken over trans-Atlantische samenwerking, die volgens Van Zoest onder druk staat. Gebruikelijk is dat namens Amerika de vicepresident aanwezig is, in dit geval J.D. Vance, maar hij zal er niet zijn. In plaats daarvan is de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken in München, Marco Rubio.

Volgens Van Zoest, die met de Atlantische Commissie een platform biedt voor discussie over thema's die Europa en de VS raken, is de aanwezigheid van Rubio geen statement over terugtrekkende bewegingen van president Donald Trump. "Ik denk dat we de komst van Marco Rubio niet klein moeten maken. Hij is naast zijn rol als minister van Buitenlandse Zaken ook nationale veiligheidsadviseur. Hij heeft veel invloed binnen de Trump-administratie", vertelt ze in het radioprogramma Sven op 1.

"Dus hij is zeker geen verkeerde gesprekspartner. Voor de Europeanen is dit niet verkeerd." Tegelijkertijd erkent Van Zoest dat de relatie tussen Europa en de VS gespannen is. "Ik denk wel dat je hebt gezien, ook afgelopen week, dat Europa heel hard moet werken om de aandacht van de Amerikanen te krijgen en vast te houden."

Luister naar dit gesprek. De tekst gaat hieronder verder.

"Inderdaad, Pete Hegseth, de Amerikaanse minister van Defensie, was voor de tweede keer niet bij een NAVO-vergadering van defensieministers. Ook de beslissing waarvan we deze week hoorden dat de Amerikanen het commando over twee NAVO-hoofdkwartieren willen overdragen aan Europese partners, en het feit dat Europeanen in Abu Dhabi bij gesprekken over Oekraïne niet aanwezig waren; het zijn allemaal tekenen dat wij niet meer automatisch aan tafel zitten en heel hard moeten werken om het gesprek met Amerika op niveau gaande te houden."

München moet kou uit de lucht halen

In München wordt de komende dagen gesproken over de toekomst van de relatie tussen Europese hoofdsteden en Washington. "De Amerikanen willen dat Europa meer zelf gaat doen op het terrein van veiligheid. Er is ruzie over handelstarieven, er zijn verschillen over welke identiteit en waarden we nou eigenlijk met elkaar delen. Je ziet dat die gesprekken de afgelopen weken in een stroomversnelling zijn gekomen", zegt Van Zoest daarover.

Tekst gaat verder onder X.

"Het lijkt erop dat we de afgelopen twaalf, dertien maanden voldoende wake‑upcalls voor onze kiezen hebben gekregen. Maar je kunt wel stellen - en de Bulgaarse politicoloog Ivan Krastev heeft dat mooi omschreven - de verandering was er al, maar is versneld. De grote hoeveelheid gebeurtenissen en uitspraken die ons aan het denken zetten, zeggen iets over de mate waarin de verandering versnelt. De boemeltrein is een sneltrein geworden. Dat betekent dat we ons nog veel sneller moeten aanpassen aan een veranderende context en een veranderende relatie met de VS."

Rubio neemt een delegatie van vijftig mensen mee, waaronder veel Amerikaanse senatoren. "Het is het waard om te kijken wat in den brede door deze verschillende delegatieleden wordt gezegd. Het is heel bijzonder dat er zoveel congresleden meereizen naar Europa", zegt Van Zoest. "Ze komen in een omgeving terecht die ook echt anders is dan een jaar geleden. We moeten niet naïef zijn: de agenda van de VS is heel duidelijk. Veel van de senatoren en congresleden zullen die agenda ook uitdragen."

Tegelijkertijd biedt dit kansen voor Europa, denkt ze. "Het biedt ook wel een kans om op een ander niveau, namelijk via die parlementaire band, dat gesprek te voeren. Dat is hartstikke belangrijk. Als je op regeringsniveau minder makkelijk met elkaar kunt, kun je via deze band misschien toch nog iets voor elkaar krijgen."

Nog geen paniek

Volgens Van Zoest is er geen reden voor paniek over de terugtrekkende bewegingen van de VS. "Je ziet dat de NAVO best wat kan opvangen. Er zijn ook wat kleine terugtrekkingen geweest van Amerikaanse troepen in Europa. Dat valt eigenlijk allemaal nog te behappen."

Bovendien is de boodschap van Trump niet nieuw. "We zien dat er binnen de NAVO al een aantal jaren een beweging plaatsvindt waarbij de Europeanen taken overnemen van de Amerikanen, die al langer zeggen: reken niet tot in de eeuwigheid op ons. De transitie is aan de gang. De vraag is niet wat we moeten doen, dat is duidelijk. We moeten meer gaan zorgen voor onze eigen veiligheid. De vraag is: hoeveel tijd hebben we om dat te doen en kunnen we dat redelijkerwijs stapje voor stapje zo met de Amerikanen regelen, dat dat proces werkbaar is voor Europa."

Tekst gaat verder onder X.

Tussen de dreigende taal van Trump door ziet ze ook "tekenen van redelijkheid" vanuit zijn regering. "Dat hoorden we gisteren tijdens de speech van de rechterhand van Hegseth, Elbridge Colby, in Brussel. Hij heeft weer eens benadrukt dat Amerika echt niet zomaar wegloopt van de NAVO en dat de nucleaire paraplu nog steeds geldt. Dat zijn redenen om hoopvol te zijn dat dit proces in redelijkheid kan verlopen."

Op de top in München worden vooral de nieren geproefd. "Ik denk dat Nederland er goed op staat binnen de NAVO, maar het is het totaalplaatje dat telt. Dat maakt dat het ook voor de secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte, een klus wordt om hard te maken dat we nu ook echt handen en voeten geven aan die afspraak van 3,5 procent."