EIB waarschuwt coalitie: focus op grootschalige bouw vertraagt oplossing wooncrisis

Directeur Taco van Hoek van het Economisch Instituut voor de Bouw heeft stevige bedenkingen bij de bouwplannen van de nieuwe coalitie om de wooncrisis aan te pakken. Met name de focus op dertig grootschalige nieuwbouwlocaties roept volgens hem vragen op. "Je bent gewoon tien, vijftien jaar verder voordat je fysiek aan het bouwen bent."

De coalitie van D66, CDA en VVD wil jaarlijks meer woningen bouwen, met extra aandacht voor betaalbare huizen voor starters en middeninkomens. Regels en procedures moeten worden vereenvoudigd om de bouw te versnellen. Daarnaast zetten de partijen in op de ontwikkeling van dertig grote nieuwbouwlocaties, blijkt uit het coalitieakkoord dat vrijdag werd gepresenteerd.

Ook willen de coalitiepartijen een einde maken aan extra regels die gemeenten bovenop nationale regelgeving stapelen. Dat moet leiden tot uniform beleid en snellere vergunningverlening. Bouwend Nederland reageerde daar vrijdagavond in Café Kockelmann op NPO 2 positief op, maar Van Hoek is minder optimistisch. "Er zitten wat voordelen aan als je kan standaardiseren, maar je moet je wel realiseren: woningbouw is projectontwikkeling."

"Dat is op iedere plek binnen een gemeente anders. Het is altijd overleggen over allerlei zaken. Het kan nuttig zijn om sommige zaken meer te standaardiseren, maar daar gaat de grote winst niet van komen", zegt hij in het radioprogramma Sven op 1. Volgens Van Hoek heeft de coalitie te weinig oog voor het grootste struikelblok bij woningbouw: de locaties zelf.

'Begin bij het begin'

"Mijn punt is: als je over regelgeving denkt, begin dan bij het begin. Het begint bij de locaties", benadrukt hij. "Je kunt wel iets standaardiseren met de regelgeving voor gemeenten of je kan een bezwaarprocedure inkorten, maar kijk eerst naar locaties die niet al te complex zijn."

Tekst gaat verder onder X.

Van Hoek schetst een concreet voorbeeld. "Ik sprak laatst met een gemeente waar een bedrijventerrein wordt omgetoverd tot woningbouwlocatie. Ik vroeg: 'Is de grond van jullie?' Nee, het waren particuliere kavels. Mijn vervolgvraag was: 'Willen de bedrijven dan wel weg?' Daar hadden ze goede hoop op. 'Waar gaan die bedrijven dan naartoe?' Daarvoor hadden ze een locatie op het oog. 'Zijn daar dan vrije kavels?' Nee, dat niet, maar dat konden ze oplossen door herpositionering."

"Als dat allemaal achter de rug is, komen we weer terug op het bedrijventerrein. Daar heeft veertig jaar lichte industrie gezeten. U begrijpt: de milieuregels waren veertig jaar geleden iets anders, dus de grond moet worden gesaneerd. Bovendien komt er meer activiteit op het terrein, er moet meer vervoer naartoe. Daar zijn omwonenden, die maken bezwaar."

Die bezwaarprocedures wil de coalitie inkorten, maar Van Hoek plaatst daar een kanttekening bij. "Maar maar twintig procent van de bezwaren komt tot de Raad van State. Ik wil er niks aan af doen, er zijn mooie winsten te halen op zeker die bezwaarprocedures, maar u begrijpt: het traject wat ik nu schets, het duurt tien tot vijftien jaar voor er überhaupt een schop de grond in gaat."

Zijn boodschap aan D66, CDA en VVD is helder. "We verminderen wat in de regeldruk, maar daar vinden we de oplossing. Het begint bij de locaties waar je eenvoudig en snel kan bouwen."

Pleidooi voor kleinenkernenbeleid

Van Hoek pleit daarom voor zogenoemd kleinenkernenbeleid, een aanpak die in meerdere provincies succesvol blijkt. "Het gekke is: iets wat lijkt op kleinenkernenbeleid stond in het CDA-verkiezingsprogramma. En kleinenkernenbeleid is het eerste wat je moet realiseren als praten over die 100.000 woningen per jaar. Als je het eind deze kabinetsperiode wil aantikken, dan moet je het van kleinschalige projecten hebben."

Uit onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouw blijkt dat provincies die hun bouwdoelstellingen halen of overtreffen, juist inzetten op dit beleid. "Limburg is de koploper wat dat betreft. Zij komen ruim boven de eigen doelstellingen uit. Maar ook Drenthe, Friesland en Zeeland halen met kleinschalige projecten hun doelen."

Meer weten? Luister deze uitzending nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

In de Randstad is het beeld anders. "Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland: heel veel grootschalige projecten, heel veel herstructurering en ze halen nog niet de helft van hun doelstellingen." Juist daar wil de coalitie zwaar inzetten op grootschalige nieuwbouw. Van Hoek waarschuwt: "Het betekent niet dat grote projecten altijd fout zijn, maar het idee om daar zwaar op in te zetten... Je moet selectief zijn."

D66 pleitte in het verkiezingsprogramma zelfs voor de bouw van een geheel nieuwe stad. Dat is volgens Van Hoek geen oplossing voor de korte termijn. "We gaan dan eerst tien jaar investeren in papier, om het maar even helder te zeggen. Je moet bedenken wat er allemaal moet komen, waar, er moet infrastructuur komen en je moet ecologische onderzoeken en haalbaarheidsstudies doen. Je bent gewoon tien, vijftien jaar verder voordat je fysiek aan het bouwen bent."

Doorstroombank onder vuur

Ook het plan voor een zogenoemde doorstroombank of speciaal hypotheekproduct voor ouderen kan niet op zijn steun rekenen. De coalitie hoopt daarmee de doorstroming op de woningmarkt te bevorderen. Van Hoek is kritisch. "De sleutel wordt steeds bij ouderen gezocht, maar daar gaat het niet van komen."

"De sleutel bij de doorstroming zal toch echt moeten komen van relatief jonge mensen die al op de woningmarkt zitten. Dat zijn wat wij noemen doorstarters. Jonge mensen die bijvoorbeeld willen gaan samenwonen, laten vaak twee betaalbare woningen achter. We hebben met name in dat segment doorstroming nodig. Daar zie ik helaas geen aanknopingspunten in het beleid."

Tekst gaat verder onder X.

Bovendien klopt het beeld dat ouderen vooral in grote gezinswoningen wonen niet, zegt Van Hoek. "Heel veel ouderen wonen gewoon in een appartement. Dat is iets wat weinig mensen onder ogen zien, maar ongeveer de helft van de 75-plussers woont al in een appartement. Het is niet zo dat alle ouderen in grote eengezinswoningen wonen. En zijn er genoeg ouderen die willen verhuizen? Veel ouderen vinden het prima waar ze zitten, al dan niet met wat aanpassingen aan de woning."