Hoe een rubberen ring in 73 seconden een wereldramp veroorzaakte

Het is woensdag precies veertig jaar geleden dat de Space Shuttle Challenger kort na de start explodeerde. In Goedemorgen Nederland benadrukken de studiogasten dat de explosie, die live werd uitgezonden, één van de bepalendste tv-momenten is in de geschiedenis.

De Space Shuttle Challenger was een Amerikaans ruimtevaartuig en onderdeel van het Space Shuttle-programma van NASA. Op 28 januari 1986 werd het vaartuig gelanceerd vanaf lanceercomplex 39B in Cape Canaveral in Florida. 73 seconden na de lancering, op een hoogte van 14.000 meter, explodeerde de meer dan 1,8 miljoen liter vloeibare waterstof en zuurstof uit de hoofdtank. De zeven astronauten aan boord waren op slag dood.

"Ik kan me dit beeld nog heel goed herinneren", zegt Frits Barend in de Goedemorgen Nederland-studio. "Je schrikt je kapot, je weet dat die mensen dood zijn. Je bent getuige van een dodelijk ongeluk." Irene Moors: "Als je de foto's van de bemanning ziet...die mensen waren in één keer weg. Er was een enorme aanloop naar die bewuste dag en dan gebeurt dit..."

De zeven omgekomen astronauten van de Space Shuttle Challenger. Eerste rij van links naar rechts zijn Mike Smith, Dick Scobee en Ron McNair. Bovenste rij van links naar rechts zijn Ellison Onizuka, Christa McAuliffe, Greg Jarvis, en Judith Resnik.

Ramp was te voorkomen

Nabestaanden waren vooral woedend over het feit dat de ramp te voorkomen was. Het technische mankement dat de explosie veroorzaakte was namelijk al bekend, maar het gevaar daarvan werd onderschat.

De boosdoener was een rubberen afdichtring, een zogeheten O-ring, in één van de twee vaste brandstofraketten (Solid Rocket Boosters). Die O-ringen moesten voorkomen dat hete gassen tijdens de lancering naar buiten konden lekken.

Vrieskou

Op de ochtend van 28 januari 1986 was het ongewoon koud in Florida. De temperatuur lag rond het vriespunt, iets wat nooit eerder was voorgekomen bij een shuttlelancering. Door de kou waren de rubberen O-ringen stug en minder flexibel, waardoor ze hun afdichtende werking niet goed konden doen. Al direct na de start begon heet gas langs de ring te lekken.

Toonaangevende ingenieurs hadden vooraf al ernstige zorgen geuit over lancering bij zulke lage temperaturen. Zij waarschuwden dat de O-ringen bij kou konden falen en adviseerden om de lancering uit te stellen. Dat advies werd echter na overleg met NASA-topfunctionarissen weggewuifd, onder andere door tijdsdruk en de wens om het lanceerschema te halen.

De Space Shuttle Challenger explodeert:

73 seconden

73 seconden na de start leidde het lekkende hete gas tot het doorbranden van een bevestigingspunt van de raket. Daardoor raakte de shuttle uit balans, scheurde de brandstoftank open en volgde de explosie die live op televisie werd uitgezonden. Het ruimtevaartuig viel uiteen en de zeven astronauten overleefden dat niet.

In het onderzoeksrapport werd niet alleen het technische falen onderstreept, maar ook het bestuurlijke falen, omdat de risico's bekend waren, waarschuwingen werden genegeerd en veiligheidsbezwaren onvoldoende serieus werden genomen.