Wie worden onze nieuwe ministers? 'Het is één groot pokerspel'

Nu de inhoud van het coalitieakkoord grotendeels lijkt te staan, verschuift de aandacht in de kabinetsformatie naar de verdeling van de ministersposten. Het verdelen van de ‘poppetjes’ is nog niet zo eenvoudig, legt politiek verslaggever Tessa van Viegen uit in Goedemorgen Nederland.

De enige zekerheid in de formatie is inmiddels de premierspositie: Rob Jetten wordt minister-president. Maar daar houdt de duidelijkheid voorlopig ook op. Want zodra de deadline voor het coalitieakkoord wordt gehaald, barst de strijd los om de ministersposten.

Hoewel het formele verdelen pas na het akkoord begint, wordt er achter de schermen al vooruitgekeken. "We begrijpen dat er onderling tussen de politieke leiders al wel wat is gesproken over de posten," zegt Van Viegen. "Je moet je voorstellen: je hebt straks allerlei ministersposten die te verdelen zijn. Eerst moet bepaald worden hoeveel posten er überhaupt komen en daarna wie welke krijgt."

Pokerspel

De rol van Rob Jetten is daarbij cruciaal, benadrukt Van Viegen. "Rob Jetten wordt dan in de volgende fase de formateur. En dan gaat hij als het ware het voetbalteam samenstellen: met wie gaat hij werken?"

Daarmee ontstaat volgens haar een strategisch spel tussen de partijen. "Als partij komt er nu een heel pokerspel op gang. Je gaat bepalen wie welke post krijgt. Een belangrijke post is die van minister van Financiën. Die wordt eigenlijk traditiegetrouw als eerste gekozen als je aan zet bent."

Vooral voor de VVD is die post van groot belang, " Dus als je als eerste mag kiezen na Rob Jetten, die het premierschap kiest, dan ga je waarschijnlijk voor Financiën. Daarna is het CDA aan de beurt, omdat die iets kleiner is."

Belangrijke domeinen

De verdeling van de posten verloopt volgens Van Viegen verrassend overzichtelijk. "In principe werkt het zo: je mag een post kiezen en later kies je daar een poppetje bij. Eerst worden de posten verdeeld en daarna pas de mensen die ze gaan vervullen."

Belangrijk is dat partijen in alle belangrijke domeinen vertegenwoordigd willen zijn. "Je hebt het financiële domein, met de minister-president, Financiën, maar ook Economische Zaken en Sociale Zaken. Als partij wil je daar altijd iemand hebben zitten, want anders zit je niet aan tafel als het over geld gaat." Hetzelfde geldt voor het veiligheidsdomein. "Met Buitenlandse Zaken, Defensie en Justitie en Veiligheid. Ook daar wil je iemand van je eigen partij hebben zitten."

Omdat het om een minderheidskabinet gaat, is die verdeling extra belangrijk. "Het is dus een groot pokerspel, waarbij je in ieder domein wel een poppetje wil hebben," zegt Van Viegen. "Uiteindelijk is dat belangrijk, want dit is een minderheidskabinet en die mensen moeten meerderheden gaan zoeken."

Constructieve oppositie

Daarbij speelt ook de houding van de oppositie een rol. Jesse Klaver, partijleider van PvdA/GL, liet weten constructief mee te willen werken. PvdA-prominent Job Cohen noemt dat een verstandige stap. "Dat vind ik heel goed dat hij dat gedaan heeft. Hij heeft er wel bij gezegd dat hij niet iets gaat steunen waar hij hartstikke tegen is. Dat is denk ik ook een van de redenen dat het nu zo ingewikkeld is, want daar moeten ze rekening mee houden."

Volgens Cohen is het begrijpelijk dat die steun niet eerder kwam. "Ik snap zijn teleurstelling ook wel. De VVD heeft hard gezegd: die ultralinkse club willen we niet, terwijl ze jarenlang met hen hebben samengewerkt. Als je dan zo buitenspel wordt gezet, moet je daar even overheen komen."

Hoeveel ministers elke partij krijgt, wordt in het begin al vastgesteld. "Vervolgens wordt het verdeeld op basis van de grootte van de partijen. D66 is de grootste, daarna de VVD en daarna het CDA. Het CDA krijgt dus de minste ministers en D66 de meeste ministers. Dat gaat op basis van zetels en dat is ook wel eerlijk."

Of de prominenten aan de onderhandelingstafel zelf een post gaan bekleden, is nog onzeker. "Bontenbal heeft al laten weten dat hij in de Kamer blijft. Van Yeşilgöz weten we het eigenlijk nog niet. Ik vermoed dat zij wel een ministerspost gaat bekleden, maar helemaal zeker is het niet."