Financiële plaat houdt formatie in de greep: 'Het is gewoon verrekte ingewikkeld'

De onderhandelingen over een coalitieakkoord tussen D66, VVD en CDA slepen zich voort. Vooral de financiële plaat zorgt voor hoofdbrekens. In Goedemorgen Nederland legt politiek verslaggever Tessa van Viegen uit waarom juist dit onderdeel zo taai is en waarom de formatie richting vrijdag steeds spannender wordt.

De partijleiders van D66, VVD en CDA onderhandelen al dagenlang over de financiën van een mogelijk minderheidskabinet. Investeringen in onder meer defensie, stikstof en de energietransitie vragen om harde keuzes, terwijl de partijen het onderling nog niet eens zijn over hoe die betaald moeten worden.

Volgens politiek verslaggever Tessa van Viegen is het niet vreemd dat juist de financiën zoveel tijd kosten.
"De financiële plaat is eigenlijk de hele rijksbegroting. Dus alles wat samenhangt met geld in dit land. Ieder plan dat je verzint, kost geld of levert geld op. Dat is gewoon heel erg complex en alles hangt daar weer met elkaar samen."

Daar komt bij dat elke uitgave ergens gecompenseerd moet worden. "Kiezen we ervoor om aan de ene kant geld uit te geven, dan moeten we het aan de andere kant ergens ophalen. Door bijvoorbeeld belastingen te verhogen of te bezuinigen. Uiteindelijk heb je dan het totaalplaatje."

Minderheidspositie maakt het ingewikkeld

De gesprekken verlopen moeizaam, mede doordat D66, VVD en CDA samen slechts 66 zetels hebben, een minderheid. Oud-fractievoorzitter van de PvdA Job Cohen wijst op de kwetsbare positie van de drie partijen. "Het is natuurlijk ook verrekte ingewikkeld. Ze zitten daar met niet meer dan 66 zetels. Dus ze moeten of van links of van rechts partijen erbij hebben. En dat heeft onmiddellijke consequenties voor de financiën."

Van Viegen ziet hetzelfde probleem. "Het is nu al moeilijk om er met z’n drieën uit te komen. En straks moeten er ook nog extra partijen bij gezocht worden die er weer wat van vinden."

Grote verschillen

Over wat er precies op tafel ligt, houden de onderhandelaars de kaarten tegen de borst. "Eigenlijk weten we weinig van wat er nu op tafel ligt en wat de moeilijke punten zijn. Daar laten ze niks over los", aldus Van Viegen. Kijk je naar de verkiezingsprogramma’s, dan worden de verschillen duidelijk. "D66 is een partij die meer is van geld uitgeven en investeren. De VVD vindt dat heel moeilijk. Die wil juist bezuinigen en de belastingen niet verhogen."

Die verschillen botsen nu, terwijl de opgaven groot zijn. "Alleen stikstof gaat al meer dan 20 miljard kosten. Dat is echt een groot bedrag. En dan hebben we het nog niet eens over de kosten voor asiel, defensie en de zorguitgaven. Als we daar niks mee doen, loopt het alleen maar verder op", aldus van Viegen.

Strategisch spel en uitgebreide controle

De centrale vraag is waar het geld vandaan moet komen. "We horen dat er gekeken wordt naar hoe we geld uitgeven. Kunnen we wat inlopen op de staatsschuld? Kunnen we wat meer lenen? We zijn een vrij rijk land. De VVD is daar eigenlijk geen voorstander van, maar zal misschien een scheutje water bij de wijn doen", zegt Van Viegen.
"Aan de andere kant zullen ze op andere ministeries gaan bezuinigen. Ik denk dat er een compromis uit gaat komen waar alle partijen zich in kunnen vinden."

Volgens haar is het inmiddels ook een strategisch spel geworden. "Wie knippert het eerst en wie gooit het meeste water bij de wijn?" Zelfs als de financiële plaat rondkomt, is het werk nog niet klaar. "Wat vandaag echt moet, is het financiële plaatje. Maar er liggen ook nog inhoudelijke onderwerpen waar ze het niet over eens zijn."

Daarna volgt nog een uitgebreide controle. "Het moet allemaal nog naar het Ministerie van Financiën. Die checken of alle rekensommen kloppen. En alle fracties moeten er nog naar kijken. Dan organiseren ze een leessessie waarin ze echt letter voor letter alles doornemen. Want anders zit je daar de komende vier jaar aan vast."

Toch durft Van Viegen voorzichtig optimistisch te zijn. Op de vraag of het voor vrijdag lukt, zegt ze: "Ik denk wel dat het gaat lukken hoor." Cohen blijft iets sceptischer. "Er is voortdurend gezegd: we zijn bijna klaar, en dat lukt dus nog niet. Dat snap ik heel goed. Ze hebben een minderheid en moeten rekening houden met partijen aan zowel de linker- als de rechterkant."