Oud-minister Dijsselbloem (GL-PvdA) wil 'stevig gesprek' over zorg: 'Je hebt simpelweg twee keuzes'

Oud-minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem (GroenLinks-PvdA) vindt dat Nederland een "stevig gesprek" moet voeren over de toekomst van de zorg. "Een sterke stijging van de zorguitgaven betekent gewoon dat er steeds minder ruimte is voor andere dingen, zoals Defensie", zegt Dijsselbloem in het WNL-radioprogramma Sven op 1.

De drie formerende partijen, D66, VVD en CDA, presenteren naar verwachting volgende week een akkoord. Mogelijk zullen zij het zorgbudget deels herzien om ruimte te maken voor (verplichte) investeringen in Defensie. Dijsselbloem begrijpt dat de nieuwe coalitie naar manieren moet zoeken om dergelijke investeringen mogelijk te maken.

"Je hebt simpelweg twee keuzes: of je zorgt dat er aan de inkomstenkant meer geld binnenkomt, door belastingen te verhogen – en misschien is dat vanuit het oogpunt van nationale veiligheid best uit te leggen aan de belastingbetaler – of je gaat het inpassen, en grote uitgaveposten zijn sociale zekerheid en de zorg. Ik snap dat daar ook een discussie over gevoerd zal worden", zegt de oud-bewindsman.

Ombuigingen in de zorg

Dijsselbloem is niet per definitie tegen zogenaamde ombuigingen in de zorg, het herverdelen van de budgetten in de sector. "Ik denk dat je naar de zorguitgaven moet kijken", benadrukt de burgemeester van Eindhoven. "Die lopen heel snel en sterk op. Het is ook geen nieuw probleem; het speelt al decennia lang. In ons kabinet hebben we er ook naar gekeken."

Tekst gaat verder onder X.

Dijsselbloem was minister van Financiën tussen 2012 en 2017 in kabinet Rutte II. "Toen hebben we ervoor gezorgd dat de groei van de zorguitgaven afvlakte naar één procent per jaar. Dat konden we betalen omdat onze welvaart ook 1 tot 1,5 procent per jaar toenam. Een sterke stijging betekent gewoon dat er steeds minder ruimte is voor andere dingen, zoals defensie, maar misschien ook voor onderwijs of een belastingverlaging."

De sterke stijging van de zorgkosten "eet geleidelijk ons hele budget en koopkracht op", waarschuwt hij. "We zullen er een serieus gesprek over moeten voeren hoe we dat op termijn doen, met behoud van toegankelijkheid. Hoe kan dat? Daar zijn verschillende keuzes in te maken."

Jesse Klaver, leider van GL-PvdA en partijgenoot van Dijsselbloem, waarschuwde vrijdag in Café Kockelmann dat de linkse fusiepartij bereid is om "plannen die de verzorgingsstaat afbreken" te blokkeren. Hij noemt het beperken van toegang tot zorg of het versoepelen van het ontslagrecht als voorbeelden. "Wij zullen nooit accepteren dat het kabinet de rekening laat betalen door gewone mensen, terwijl het de allerrijksten ontziet."

Tekst gaat verder onder X.

"Hij heeft een grote streep gezet onder toegankelijkheid en dat lijkt mij terecht", reageert Dijsselbloem. "Maar goed, mijn opvatting is dat je de zorguitgaven onder controle moet brengen. Zo'n snelle stijging, die we de afgelopen jaren hebben gezien, is gewoon niet vol te houden."

Economie van de toekomst

Dijsselbloem was lid van de klankbordgroep van oud-ASML-topman Peter Wennink, die een het Rapport Wennink schreef over het toekomstige verdienvermogen van Nederland. Hij hoopt dat de formerende partijen die aanbevelingen overnemen. "Wennink doet heel concrete voorstellen voor terrein waarop geïnvesteerd moet worden. Kijk nou hoe je als overheid een aanjagende rol kan hebben op die belangrijke technologieën van de toekomst, waar we ons geld mee kunnen verdienen."

In het rapport staat onder meer dat Den Haag de randvoorwaarden voor het bedrijfsleven op orde moet brengen, en dus bijvoorbeeld de stikstofcrisis en netcongestie moet oplossen. Ook valt erin te lezen dat twee procent economische groei nodig is om ons welvaartsniveau overheid te houden. Kleinere groei betekent minder welvaart.

Sven op 1 gemist? Luister dit gesprek nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

"Ik hoop zeer dat er ruimte komt om onderzoek en ontwikkeling een impuls te geven, deels via universiteiten en deels via de topinstituten die we hebben", zegt Dijssebloem. "Er stond vandaag weer een mooi stuk in het FD over kwantumtechnologie en de hoeveelheid jonge bedrijven die daarop zitten te wachten. Dat geldt ook voor andere sectoren, bijvoorbeeld de chipsector. In Eindhoven hebben wij een hele cluster aan bedrijven rond fotonische chips. Ook daar is een grote impuls nodig om de eerste grote fabrieken te bouwen. Dat gaat over miljarden."

Dijsselbloem waarschuwt dat Nederland op technologisch vlak niet achter mag blijven. "Als je onafhankelijker wil zijn ten opzichte van Azië en de VS, en onze economische groei op peil wilt houden, gaat het over zulke bedragen. Europese richtlijnen zeggen drie procent van het BBP investeren in onderzoek en ontwikkeling. Dat halen wij niet; buurlanden investeren al meer, en vergeleken met VS, Japan en Korea is het verschil enorm."

Hij noemt het gebrek aan investeringen "een structurele zwakte van onze economie." "We staan er economisch niet slecht voor: lage werkloosheid en redelijke groeicijfers. Maar als we niet investeren in groeisectoren en technologie, gaan we het zowel geopolitiek als economisch afleggen."

Nationale Investeringsbank

Hij pleit voor een Nationale Investeringsbank met een startkapitaal van tien miljard euro en hoopt dat D66, VVD en CDA dat geld uittrekken. "De multiplier is een factor tien. De aanname is dat een nationale investeringsbank met een startkapitaal van tien miljard honderd miljard aan private investeringen kan losmaken. Dat soort bedragen hebben we echt nodig om die geweldige ontwikkelingen een positie te geven of te behouden."

Over de naam van de investeringsbank zegt hij: "Het moet ambitieus zijn. Een Nationale Investeringsbank is bewust gekozen, om te voorkomen dat het klein, anoniem en bureaucratisch wordt. Dit moet op een on-Nederlandse, ambitieuze manier."