Veiligheidsgaranties voor Oekraïne liggen op tafel, maar vrede lijkt nog ver weg

De afspraken over veiligheidsgaranties voor Oekraïne liggen klaar om te worden ondertekend door de Verenigde Staten, zei president Volodymyr Zelensky deze week in Davos. Toch is van echte vrede nog geen sprake. Vooral de rol van Europese troepen en de bereidheid van Rusland om concessies te doen, zorgen voor grote onzekerheid.

Volgens Zelensky zijn de veiligheidsgaranties afgerond en gereed voor ondertekening door de Amerikanen. Tegelijkertijd is de impasse over de oostelijke gebieden van Oekraïne nog altijd niet doorbroken. Rusland blijft azen op de volledige Donbas en heeft sinds het begin van de onderhandelingen geen enkele concessie gedaan.

In Goedemorgen Nederland wordt stilgestaan bij de mogelijke gevolgen van deze ontwikkelingen. Al langer wordt gesproken over een Europese troepenmacht die een toekomstige vrede in Oekraïne zou moeten bewaken. Ook Nederland zou daaraan kunnen deelnemen. Demissionair minister van Defensie Ruben Brekelmans zei eerder dat Nederland "goed zal kijken" naar die mogelijkheid, een formulering die in diplomatieke kring vaak wijst op bereidheid.

Russische intimidatie

Volgens defensiespecialist Peter Wijninga hangt alles af van wat er concreet van Nederland wordt gevraagd. "Welke bijdrage, in welke vorm. Dat kan van alles zijn, van grondtroepen tot luchteenheden." Daarbij wijst hij op de risico’s. Poetin heeft herhaaldelijk duidelijk gemaakt dat hij geen buitenlandse interventie en geen NAVO-troepen in Oekraïne wil. De vraag is wat deelname aan een vredesmacht betekent voor de veiligheid van Nederland.

"Dit raakt aan de hedendaagse dreiging, die er nu al is," zegt Wijninga. Of die dreiging groter wordt, is volgens hem onzeker. "Het is ook de vraag of Rusland daartoe in staat is. Ze zullen zeker dreigen en proberen te intimideren. Maar als Nederland dit doet, staat het niet alleen. Dat kan ook niet anders: het zou samen gaan met Fransen, Britten, Duitsers en mogelijk andere landen."

Journalist Hans Jaap Melissen plaatst daar een fundamentele vraag bij: "Stel dat het zover komt, wat doen die Westerse troepen als de Russen opnieuw ergens binnenvallen? Gaan wij dan als Westen daadwerkelijk het gevecht aan met Rusland?"

Hoop ebt weg

Die onzekerheid leeft niet alleen in Europa, maar ook in Oekraïne zelf. Melissen bezocht het land meerdere keren en zag hoe de stemming veranderde. "De moed neemt af als het gaat om wat men nog van het Westen kan verwachten."

In het begin was er volgens hem hoop op voldoende wapens om Rusland te verdrijven. "Er was een Oekraïens offensief, waarbij de Russen zich terugtrokken achter beter verdedigbare linies. De Russen zaten ooit vlak bij Kiev en hadden Cherson in handen. Op een gegeven moment gaven ze een groot gebied op en concentreerden zich meer op de oostelijke linie."

Die hoop ebde later weg. "Even leek het alsof Oekraïne meer terrein zou kunnen terugwinnen, maar daarna groeven de Russen zich in. Tegelijkertijd bleef extra wapensteun voor de Oekraïners uit. Daardoor zitten de Oekraïners enorm klem. Het is een oorlog die nauwelijks in beweging is."

Gebrek aan slagkracht

Zowel Melissen als Wijninga benadrukken dat Oekraïne vooral tekortkomt aan slagkracht. "De Oekraïners hunkeren naar meer wapens. Tuurlijk willen ze meer wapens. Het is oorlog, je wilt je vijand verslaan," aldus Melissen.

Wijninga verwijst naar een analyse van de Atlantic Council. "De beste veiligheidsgarantie voor Oekraïne is om het land in staat te stellen hard terug te slaan tegen Rusland. Op dit moment zijn ze daar niet toe in staat."

Discussies over langeafstandswapens laaien telkens op, maar leveren weinig op, zegt Wijninga. "Dat betekent in feite dat ze niet in staat zijn om diep in het Russische achterland industriële doelen aan te pakken." Melissen vult aan: "Oekraïne mag doelen raken in bezet gebied, maar met bepaalde wapens niet te diep in Rusland. Dat is uit angst voor escalatie.” Die angst werkt volgens hem in het voordeel van Moskou. "Poetin ruikt die angst ook en speelt daarop in door te blijven dreigen."

Vergeten gebieden

Een ander groot obstakel richting vrede is de Donbas-regio. Volgens Melissen is een compromis alleen mogelijk onder harde militaire druk. "Zolang dat er niet is, zal Poetin geen concessies doen."

Wijninga wijst erop dat de discussie vaak te beperkt wordt gevoerd. "De Donbas wordt voortdurend genoemd, maar eigenlijk zijn dat maar twee provincies: Luhansk en Donetsk. Wat de Russen ook bezet houden, zijn grote delen van de provincies Zaporizja en Cherson. Die gebieden hoor je nergens terug in de discussies."

De Krim lijkt ondertussen opgegeven. "Als Rusland de Donbas claimt, welk gebied bedoelen ze dan precies? Alleen Luhansk en Donetsk, of ook Zaporizja en Cherson? Dat blijft vooralsnog vaag."