Voorzitter Centraal Joods Overleg mist acties van instanties bij antisemitisme: 'Spreek je uit!'

Voorzitter van het Centraal Joods Overleg, Chanan Hertzberger, waarschuwt in Goedemorgen Nederland dat antisemitisme weer de kop opsteekt. Volgens hem is overleg alleen niet genoeg: het is tijd dat instellingen en bestuurders duidelijk stelling nemen en zichtbaar in actie komen.

De belofte “Nooit meer Auschwitz” werd na de Holocaust wereldwijd uitgesproken, maar met het antisemitisme lijkt het de verkeerde kant op te gaan. Hertzberger waarschuwt dat Joden zich ook in Nederland steeds vaker onveilig voelen.

Er zijn actuele voorbeelden van hoe het mis kan gaan: op Bondi Beach in Sydney vond op 14 december 2025 een terroristische schietpartij plaats tijdens een Joods Hanukah-evenement, waarbij twee mannen het vuur openden op de menigte en minstens 15 mensen werden gedood en tientallen gewond raakten. In Amsterdam ontstond in november 2024 een extreem gewelddadige nacht na de Europa League-wedstrijd tussen Ajax en Maccabi Tel Aviv, waarbij groepen relschoppers door de stad trokken en Israëlische supporters aanvielen en soms bewust opzochten.

Hertzberger begrijpt dat veel Joden zich daardoor onveilig voelen. "Joodse instellingen moeten hier ook worden beveiligd, dus zoiets als in Sydney zou hier ook kunnen gebeuren."

Sterk blijven

Na internationale aanslagen wordt direct gekeken naar de veiligheid van Joodse instellingen in Nederland. Hertzberger: "Iedereen maakt zich zorgen, we kunnen copycats verwachten. Iedereen in de gemeenschap heeft ook wat met andere Joden in het buitenland, want we kennen ook altijd wel iemand, dus het komt echt heel dichtbij. En dan denk je ook zelf: dan kan het ook hier gebeuren."

Met de Nationale Holocaustherdenking in Amsterdam in het vooruitzicht speelt die dreiging ook persoonlijk mee. Stelt hij zichzelf de vraag of het veilig om te gaan is? Hertzberger: "Ja, dat denk ik altijd. Maar goed, er is geen alternatief. Want niet gaan is geen optie. Want als we niet gaan, dan trekken we ons terug in onze huizen. En dat moeten we absoluut niet doen. We moeten gewoon sterk blijven."

Joodse studenten in aparte groepen

Ook op universiteiten ervaren Joodse studenten een groeiend gevoel van onveiligheid, iets waar hij met het CJO wat aan wil doen. "We gaan kijken hoe Joodse studenten kunnen worden gesteund. Dat Joodse studenten gewoon zonder problemen en met trots naar colleges kunnen gaan."

Volgens Hertzberger is dat momenteel niet het geval en is er zelfs sprake van uitsluiting. "Sommige Joden zijn niet meer welkom in werkgroepen. Dus wat gebeurt er dan? Daar wordt geklaagd. De docent maakt dan een aparte groep voor de Joden. Iedereen is blij, want de Joodse student denkt: ik hoef niet met die mensen te zitten. Ik studeer snel af en dan ben ik weg. De universiteit is blij, want het probleem is opgelost. Maar het is echt schandalig dat dit in Nederland gebeurt."

Overleg alleen is niet genoeg

Volgens Hertzberger wordt er vooral overlegd bij instanties, maar volgt er weinig actie. "Wat ik graag wil, is dat de besturen van universiteiten zich duidelijk uitspreken." Volgens hem gebeurt dat te weinig. Hertzberger: "Niet genoeg. Ze zijn bang voor de confrontatie."

Dit gebrek aan stellingname leidt er volgens hem toe dat onder meer Israëlische sprekers worden geweerd. "Israëlische professoren die worden uitgenodigd, worden gecanceld. Want als ze wel komen, dan wordt hun komst onmogelijk gemaakt."

'Ze doen niks'

Zelfs docenten kunnen onderdeel van het probleem zijn, zoals een recente situatie bij een ROC illustreert.
Hertzberger: "Een docent zegt dat in Israël Palestijnse kinderen worden ontvoerd en vermoord en dat hier geen Israëlische politici mogen komen en dat je naar demonstraties moet gaan. En het erge is dat het ROC als antwoord geeft: we gaan het onderzoeken, maar ze doen helemaal niks."

Toch blijft hij inzetten op gesprek en zichtbare steun. "Ik denk dat we moeten blijven praten en blijven vragen om zich uit te spreken en om iets te doen tegen de Jodenhaat. Maar als niemand je steunt en je bent helemaal alleen, met nog vijf of zes Joodse studenten, want er zijn niet heel veel Joden in Nederland, dan ben je wel heel erg alleen. En dan heb je echt de neiging om jezelf terug te trekken."

De voorzichtigheid binnen de Joodse gemeenschap is volgens Hertzberger diep historisch geworteld. "We zijn dus allemaal een beetje een getraumatiseerd volk." De lessen uit de oorlog blijven volgens hem leidend. "Tot nu toe is het oké. We zijn nog niet in de jaren dertig. Maar we zijn wel heel voorzichtig. Want mijn ouders hebben altijd gezegd: 'je moet op tijd weggaan. Wacht niet te lang'. En dat stemmetje hoor je toch altijd."