Nederland wordt steeds onleefbaarder voor Joden: 'We moeten onze identiteit verbergen'

Nederland wordt voor Joden steeds minder veilig. Dat zegt voorzitter van het Centraal Joods Overleg Chanan Hertzberger in Goedemorgen Nederland. Volgens hem voelen veel Joden zich genoodzaakt hun identiteit te verbergen.

Hertzberger is voorzitter van het Centraal Joods Overleg, de vertegenwoordiger van de Joodse gemeenschap bij de overheid en politiek. Die rol vertaalt zich in veel gesprekken met instanties. "Met de politie, met universiteiten, met andere vertegenwoordigers van andere geloven. Maar ook met de Tweede Kamer en met de burgemeesters."

Tastbaar

Komende zondag vindt de Nationale Holocaustherdenking plaats in Amsterdam. In aanloop daarnaartoe loopt de landelijke campagne Leer over de holocaust. Hertzberger benadrukt daarbij het belang van herdenken dichtbij huis. "Het is natuurlijk goed om kinderen mee te nemen naar Auschwitz. Maar ik denk dat het nog beter is dat je kinderen meeneemt naar de straat in hun eigen woonplaats waar Joden hebben gewoond."

Volgens hem maakt dat de geschiedenis tastbaar. "Dat die kinderen dan geconfronteerd worden met: wie woonde daar? En waarom zijn ze niet na 1945 weer teruggekomen? Wat is er met hen gebeurd? Iets wat om de hoek is, is voelbaarder dan iets wat heel ver weg is."

'Zeer verontrustend'

Die geschiedenis staat volgens Hertzberger niet los van het heden. De huidige situatie in Nederland baart hem grote zorgen. In Goedemorgen Nederland wordt hem voorgelegd dat oud-CJO-voorzitter Ronny Naftaniel schreef dat Nederland steeds onleefbaarder wordt voor Joden. Hertzberger is het daar roerend mee eens. "Als je ziet wat er gebeurt op scholen, universiteiten, in de cultuursector en op sociale media. Dat is zeer verontrustend."

Dat gevoel van onveiligheid raakt ook zichtbare uitingen van Joods-zijn. Het dragen van een keppel is volgens hem al een risico, al blijft hij dat zelf bewust doen. "Ik durf een keppel te dragen, maar dat doe ik ook als symbool. Om ook mijn Joodse medebroeders en -zusters te laten zien dat je gewoon trots moet zijn dat je Joods bent. En dat je niet moet wegduiken."

Modern onderduiken

Hoe diep die angst zit, blijkt uit verhalen van jongeren. Presentatrice Fidan Ekiz vertelt in de uitzending over haar ervaringen op een Joodse school in Amsterdam. Leerlingen gaven aan bang te zijn om met een Davidster-ketting de straat op te gaan. Hertzberger herkent dat beeld en schetst de dagelijkse realiteit. "Als je naar een Joodse school gaat en je brengt je kind naar school, dan moet je eerst langs de gewapende marechaussee en daarna door een sluis."

Ook religieuze bijeenkomsten worden zwaar beveiligd. "Als je naar de synagoge gaat, heb je ook die marechaussee. Iedere Joodse bijeenkomst moet worden beveiligd. Dat is gewoon de realiteit in Nederland op dit moment."

Volgens Hertzberger leidt die constante dreiging tot wat hij "modern onderduiken" noemt. "Mensen zijn echt bang om de confrontatie aan te gaan. Ze verbergen dat ze Joods zijn. Ze posten niets meer op social media. Ze dragen geen herkenbare Joodse symbolen."

Zelfs in de eigen leefomgeving wordt voorzichtigheid betracht. "In Joodse huizen hebben mensen een mezoeza, zo’n kokertje aan de deur. Die halen ze weg omdat ze bang zijn dat de koerier komt of de loodgieter en dat er dan een confrontatie ontstaat."

'De meeste Nederlanders zijn oké, maar te stil'

Tegelijkertijd benadrukt Hertzberger dat dit niet betekent dat de meerderheid van Nederland antisemitisch is. "De meeste Nederlanders zijn oké. Echt, veruit de meeste Nederlanders zijn oké. Als ik met mensen spreek, iedereen is tegen Jodenhaat en iedereen zegt dat hij er wat aan wil doen."

Volgens hem zit het probleem vooral in het uitblijven van actie. "Het treurige is dat heel weinig mensen er echt wat aan doen. En heel veel mensen laten het gewoon passeren." Daar ligt volgens Hertzberger een duidelijke verantwoordelijkheid. "Je moet gewoon opstaan. Er is ontzettend veel antisemitisme. Wat ik hoor bij mensen in de huiskamer, ook op de sportvelden en in kantines bij het werk, daar moet je tegenop staan."

Zijn eigen familiegeschiedenis maakt dat zwijgen extra beladen. "Ik ben tweede generatie. Mijn ouders hebben de oorlog meegemaakt. Dus die hele oorlog zit in mijn hele wezen." De les uit die tijd is volgens hem nog altijd actueel. "Vijf procent van de Nederlanders in de oorlog was goed, vijf procent was slecht en negentig procent deed niks."

Vernielde struikelstenen

Die geschiedenis wordt ook letterlijk zichtbaar in het straatbeeld. Hertzberger legde zelf struikelstenen voor zijn familieleden. "Voor mijn grootvader en ook voor mijn overgrootouders, en de zuster van mijn oma, die op 16-jarige leeftijd is vermoord."

Dat deze stenen regelmatig worden vernield, raakt hem diep. "Het is echt heel schokkend. Ik denk dat mensen dat doen omdat ze problemen hebben met de politiek in Israël. Maar dat is juist het probleem. Wij wonen hier in Nederland, wij zijn Nederlanders."

Volgens Hertzberger is het wrang dat de herinnering aan vermoorde Nederlandse Joden doelwit wordt. "Er worden struikelstenen gelegd voor mijn grootvader, die was 27 en is vermoord. Dan leg je zo’n steen en dan gaan mensen die vernielen. En dat komt helaas heel vaak voor." Toch ziet hij ook een andere kant. "Heel veel mensen verzorgen die stenen. Ze wonen ergens waar tachtig jaar geleden iemand heeft gewoond die is vermoord. En ze onderhouden die steen met liefde. Dus dat zie je ook weer."