Europese eenheid dwingt Trump tot deal: 'De afschrikking heeft gewerkt'

De Europese afschrikking tegen Donald Trump heeft gewerkt, concludeert D66-Kamerlid Hanneke van der Werf nadat NAVO-chef Mark Rutte en Trump gisteren in Davos een deal sloten over Groenland. Volgens haar bood de Europese aanpak Trump een uitweg. "Ik denk dat de methode Europa gewerkt heeft. Ik denk dat Trump een uitweg nodig had."

Volgens Trump ligt er nu een deal die "voor altijd" is. "Het is het soort deal dat ik wilde", zei hij na zijn gesprek met Rutte op The World Economic Forum. De Amerikaanse president sprak niet langer over het geheel of gedeeltelijk inlijven van Groenland, zoals hij eerder wel deed. "Het is een beetje ingewikkeld, maar we zullen het later uitleggen. Het is het soort deal dat ik wilde kunnen sluiten."

Trump sprak van een "ultieme langetermijndeal", die volgens hem draait om de bescherming van Groenland tegen rivalen als Rusland en China. Ook zouden Groenlandse bodemschatten "en andere zaken" onderdeel zijn van het akkoord.

De Amerikaanse president gaat ervan uit dat Denemarken instemt. "Want Rutte vertegenwoordigt hen. Hij is een sterk leider. Ik veronderstel dat hij met ze in contact staat; hij praat met hen allemaal." Volgens Trump zou de Groenland-kwestie nooit zijn uitgemond in een militair conflict tussen de Verenigde Staten en Europa. Hooguit een handelsoorlog. "Ik zie ons niet vechten met Denemarken, vechten met NAVO."

'Europa heeft een streep getrokken'

Rutte kreeg na afloop veel complimenten, maar Van der Werf benadrukt dat vooral de gezamenlijke Europese houding doorslaggevend was. "Ik denk dat Rutte het heel goed gedaan heeft, maar ik denk dat Trump zich de afgelopen dagen heel goed gerealiseerd heeft dat zijn plan eigenlijk niet zo goed gevallen is. Niet in Europa, maar ook niet in de VS, waar de aandelenbeurzen aan het kelderen waren", zegt zij in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

In aanloop naar de gesprekken in Davos dreigde Trump met handelstarieven tegen NAVO-bondgenoten die militairen naar Groenland stuurden. Europa reageerde daarop met de dreiging van de zogenoemde bazooka, een instrument waarmee de EU de import van Amerikaanse goederen, diensten en investeringen kan blokkeren.

Volgens Van der Werf schrokken de Amerikanen van "de stevige Europese reactie". "We dreigden zelfs om het handelsakkoord van tafel te halen. In Amerika had dat effect op de beurzen en er was gemor, ook bij de Republikeinen. In zekere zin had Trump een uitweg nodig."

Ze wijst erop dat Trump eerder al een stap terug leek te doen. "Een paar dagen geleden zei hij dat hij misschien verkeerd was geïnformeerd over wat de Europese soldaten precies op Groenland zouden doen, alsof zijn militaire staf in Washington dat niet goed had begrepen. Hij maakte toen al een terugtrekkende beweging."

Volgens Van der Werf speelde Rutte zijn rol als NAVO-chef effectief. "Ik denk dat Rutte als geen ander dit soort deals kan sluiten en dit soort gesprekken kan voeren. Daar verdient hij zeker de credits voor." Maar volgens haar telt vooral de Europese reactie. "Ik denk dat dit niet was gebeurd als Europa geen streep had getrokken en niet had gezegd: en nou is het klaar. Ik denk dat de methode Europa gewerkt heeft. Het is wel heel fijn dat Rutte Trump geholpen heeft om zijn draai te maken."

'Meer in je kracht staan'

Tegelijkertijd waarschuwt Van der Werf dat Europa zich niet moet blindstaren op dit succes. Er moet een bredere strategie komen voor de omgang met Trump, zegt ze. "Je zult daarbij uiteindelijk toch moeten samenwerken. Zeker als je een stevige vuist wil hebben tegen zo'n grootmacht die alle grenzen overschrijdt. In Europa zullen we onze kracht moeten laten zien."

Europa moet volgens haar leren om op te staan, ondanks de afhankelijkheid van de Verenigde Staten op defensiegebied. "Het hoeft dan ook niet te betekenen dat je iemand schoffeert of terug gaat schelden. Ik denk dat je zelf meer in je kracht moet staan, daaraan heeft het ontbroken. In de basis is een belangrijk probleem dat wij nog steeds ons eigen continent niet kunnen verdedigen."

Achterover leunen is geen optie, benadrukt Van der Werf. "Met Trump kan het snel gaan. Voor hetzelfde geldt gebeurt er de komende dagen weer heel veel. Ik denk dat het belangrijk is dat we niet de hele tijd reageren op het volgende nieuwsfeit, maar dat we deze lijn vasthouden waarin Europa eensgezind optreedt. Daar is Amerika blijkbaar van geschrokken."

Tot slot vindt zij het logisch dat Europese NAVO-landen meer bijdragen aan de bescherming van Groenland. "Prima, gezien de dreiging van Rusland en China. Al was het ook niet zo dat er stapeldik bewijs lag dat die dreiging ineens enorm was toegenomen."