Kajsa Ollongren vindt dat Europese landen 'klein beetje soevereiniteit' moeten inleveren voor krachtige EU

Oud-vicepremier Kajsa Ollongren vindt dat Europa te weinig doet om onafhankelijk te worden van de Verenigde Staten en China. Ze roept de Europese lidstaten op om wapens voor Oekraïne zoveel mogelijk binnen het eigen continent aan te schaffen en minder in de VS. "Je moet de switch wel maken", zegt de speciale EU-gezant voor de mensenrechten in WNL Op Zondag op NPO 1.

Ollongren, oud-minister van Buitenlandse Zaken namens D66, merkt dat de wereld sinds haar vertrek uit Den Haag in 2024 in rap tempo is veranderd. "Het is niet meer de vraag óf de wereldorde verandert, de wereldorde ís veranderd. Daar moeten wij ons toe verhouden." Ze benadrukt het belang van Europese samenwerking: "Een land als Nederland kan het niet alleen, het kan alleen samen."

Volgens Ollongren is "het belang van de Europese Unie als machtsfactor enorm toegenomen. Daar moeten we naar handelen", zegt de oud-minister. De vraag die Europa moet beantwoorden is volgens haar: "Kan Europa zijn rug rechten, opstaan en een grote rol spelen voor zijn eigen veiligheid en de toekomst van iedereen op dit continent?"

'We onderschatten onszelf'

De mogelijkheden zijn er volgens Ollongren. Alle Europese legers samen zijn net zo groot als die van de VS en sterker dan die van Rusland. De Russische economie is vergelijkbaar met die van de Benelux, terwijl in Europa 30 miljoen mensen werken in de zware industrie die om te bouwen is tot oorlogsindustrie (in Amerika zijn dat er 13 miljoen). Europa is bovendien de derde economie van de wereld met ongeveer 450 miljoen welvarende consumenten.

"We onderschatten onszelf, maar we moeten ook realistisch zijn: we zijn uiteindelijk niet één land. Dat is het verschil met de VS, met China en met Rusland", concludeert Ollongren. Samenwerking is daarom cruciaal. "Met de 27 lidstaten en andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, hebben we voordelen. We moeten ze alleen beter benutten."

WNL Op Zondag gemist? Luister deze uitzending nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Tot dusver blijkt het moeilijk om alle Europese landen op één lijn te krijgen. "We hebben 27 verkiezingsuitslagen. Dat is gewoon zo", zegt Ollongren. "Daar kunnen we soms omheen werken, maar de vraag is of we in deze nieuwe wereldorde niet een stap verder zouden moeten gaan."

Ze pleit voor een kritische blik op het veto-recht van lidstaten bij bijvoorbeeld buitenlands beleid. "Je kan ook zeggen: jongens, als je erbij wilt horen, lever het veto dan maar in. Dan krijgen we meer slagkracht. Eén van de problemen nu met bijvoorbeeld Groenland is: we willen een eensgezinde reactie, maar eerst moeten de ambassadeurs vergaderen."

"Ik denk dat je ook in je reactiesnelheid kunt verbeteren door te accepteren dat we op sommige punten alleen samen verder kunnen. Dan lever je een klein beetje van je soevereiniteit in, maar het is wel in je eigen belang."

Nederlands generaal buiten dienst Dick Berlijn opperde in NRC om in tijden van nood alle legers van EU-lidstaten onder één centraal gezag te brengen. Ollongren begrijpt die oproep: "Ik heb aan het einde van mijn ministerschap meegewerkt aan een rapport dat adviseerde om de Europese pijler in de NAVO te versterken en zo sterk te maken dat je in theorie zonder de Amerikanen binnen de NAVO alles zou kunnen doen. Nu Trump er is met zijn onberekenbaarheid, moet je inderdaad een plan B hebben. Behalve investeren in defensiecapaciteit en de defensie-industrie, heb je ook een Europese militaire commandostructuur nodig."

Dat Berlijn, voorstander van een goede trans-Atlantische relatie met de VS, deze oproep doet, is volgens Ollongren veelzeggend. "Dat Dick Berlijn dit ondersteunt, vind ik verstandig."

'Europa kan niet zonder VS'

De huidige minister van Buitenlandse Zaken, David van Weel, erkent eveneens dat Europa gefragmenteerd is. "Maar als puntje bij paaltje komt, vinden die Europese landen elkaar echt wel", zegt hij in WNL Op Zondag. "Die waarden zitten op een dieper niveau verankerd. We leren ook beter omgaan met dissidenten zoals Viktor Orbán, door hem even naar de toilet te laten gaan op het moment dat we belangrijke besluiten nemen. Cynisch, maar het werkt. Het is realistisch. Daar moeten we heen, denk ik."

Hoewel Van Weel vindt dat Europa meer in de eigen defensie-industrie moet investeren, waarschuwt hij dat Europa voorlopig niet zonder de VS kan. "Als je leeft in een wereld van machtspolitiek en je wil een gelijkwaardige relatie hebben, moet je meer onafhankelijk zijn. Je moet bouwen aan die kracht. Maar mensen die zeggen: dat gaan we vanaf morgen doen en we hebben de Amerikanen niet meer nodig, misrekenen zich. De komende twintig jaar, al verdubbelen we die 3,5 procent naar 7 procent, zijn we niet in staat onszelf te verdedigen als Europa. Dat is schokkend, maar wel waar."

Tekst gaat verder onder X.

"Het is waar: het kan niet van de ene op de andere dag, maar het is ook een kwestie van keuzes maken", reageert Ollongren. "Ik zie dat Nederland nog heel erg inzet op Europees geld voor Oekraïne om Amerikaanse wapens te kopen. Je kan ook zeggen: we investeren massaal in Europese wapensystemen, die ook de Oekraïense luchtverdediging kunnen versterken. Je moet de switch wel maken, anders duurt het nog langer voor we onafhankelijk zijn."

Ze wijst erop dat er de komende jaren vele miljarden extra naar Defensie gaan. "Een nieuw kabinet moet straks voldoen aan de nieuwe NAVO-norm; er komt structureel geld bij. Dat moet je investeren in Europa. De enige weg voorwaarts is niet afhankelijk worden van China en de Verenigde Staten. Als je dat half-half doet, gaat het langer duren."