Deense hoogleraar: 'Minderheidskabinetten werken in Denenmarken prima, maar 'Deense PVV' sluit wél compromissen'

De oppositie ziet vooral beren op de weg als het gaat om het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA, maar de constructie werkt in Denemarken al jaren uitstekend. "De grap is dat Deense minderheidskabinetten stabieler zijn en langer zitten dan Nederlandse meerderheidskabinetten, maar het vergt wel veel van de oppositie", weet de Deense hoogleraar Politieke Communicatie Claes de Vreese.

GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver vindt dat D66, VVD en CDA het land in onzekerheid storten. Ondertussen weet hij dat zijn partij een sterke positie heeft in de Eerste en Tweede Kamer. JA21-leider Joost Eerdmans is nog altijd teleurgesteld, maar wil zich constructief opstellen. PVV-leider Geert Wilders zal er alles aan doen om het tijdperk Rob Jetten zo snel mogelijk te beëindigen. Kortom: het beoogde minderheidskabinet kan op z'n zachtst gezegd niet rekenen op veel enthousiasme.

"Misschien moet iedereen even wennen aan het idee", reageert hoogleraar De Vreese in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "Het echte werk begint voor D66, VVD en CDA pas als ze er met elkaar uit zijn, want dan moet je onderhandelen met de rest. Een minderheidskabinet vereist ook veel van de oppositie. Deze partijen moeten bedenken hoe ze in de onderhandelingen stappen vanuit landsbelang en een beetje eigenbelang."

De Vreese snapt dat de oppositie nog niet staat te springen. "Het is niet wonderbaarlijk dat het zo begint. Er zijn partijen die echt aan tafel hadden willen zitten. Nu moeten ze zich afvragen hoe ze erin staan. Achterover leunen, Nederland nog een jaar op stilstand houden en wachten tot de nieuwe verkiezingen of toch zeggen: we gaan er constructief in en misschien kunnen we nog wat binnenhalen."

'Motie van wantrouwen soort toneelstuk geworden'

Denemarken heeft sinds de Tweede Wereldoorlog slechts drie meerderheidskabinetten gehad. Waarom werkt een minderheidscoalitie daar zo goed? De oppositie is welwillend, antwoordt de hoogleraar. "Je weet ook als oppositiepartij dat je de volgende keer misschien aan de andere kant van de tafel zit. Iedereen is bereid om te handelen."

Moties van wantrouwen zijn in Denemarken een zeldzaamheid, vervolgt De Vreese. "Hier is het een soort toneelstuk geworden. Het gebeurt vaak of er wordt mee gedreigd. Maar je gaat in Denemarken niet een kabinet naar huis sturen over beleid waar je het gewoon niet mee eens bent."

PVV

Wilders weigert een kopje koffie te drinken met Jetten, Henri Bontenbal (CDA) en Dilan Yeşilgöz (VVD). Ook dat is in Denemarken ondenkbaar. "Je kunt de Deense Volkspartij in sommige opzichten vergelijken met de PVV. Deze partij doet gewoon mee met de onderhandelingen en sluit brede compromissen."

Gezegd moet dat Denemarken geen Eerste Kamer heeft, waardoor een deal veel sneller rond is. "Het is daarom misschien appels met peren vergelijken. Het was echter ook nooit de bedoeling dat de Eerste Kamer in Nederland een soort tweede Tweede Kamer zou worden, waar je ook politiek moet bedrijven. De Eerste Kamer is bedoeld om de kwaliteit en uitvoerbaarheid van de wet te toetsen. Het is een knop die om moet."

Huid duur verkopen

Radio-dj Wouter van der Goes, ook te gast in Goedemorgen Nederland, heeft er een hard hoofd in. "De oppositiepartijen gaan bij een regeerplan natuurlijk moord en brand schreeuwen. Die gaan hun huid heel duur verkopen."

De Vreese: "Je kunt ook compromissen sluiten die voor jou belangrijk zijn en dat presenteren aan je achterban. Je kunt het echter niet aan elkaar koppelen. Het is niet: ik steun dit beleid, maar ik wil dit ervoor terug. Je moet het per zaak bekijken."

De hoogleraar is in ieder geval niet pessimistisch. "Twee kabinetten hebben weinig stappen gezet op grote dossiers. Misschien lukt het wel in deze situatie. We gaan het zien."