Kritiek op Mark Rutte, die Trump niet wil veroordelen: 'Toch eigenlijk veel te slap'

De reactie van Mark Rutte op de oplopende spanningen tussen de Verenigde Staten en Groenland en Denemarken is volgens Europa-correspondent Stefan de Vries onvoldoende krachtig. "Zijn reactie is begrijpelijk, maar toch eigenlijk veel te slap", zegt De Vries in Goedemorgen Nederland op NPO 1. De secretaris-generaal van de NAVO stelde gisteren dat president Donald Trump het beste voorheeft met het bondgenootschap, ondanks het feit dat hij een NAVO-bondgenoot openlijk onder druk zet.

Volgens Rutte moeten NAVO-landen gezamenlijk zorgen voor de veiligheid van Groenland en het poolgebied, met het oog op dreigingen van Rusland en China. Over die noodzaak bestaat volgens hem consensus binnen de alliantie, inclusief bij de Verenigde Staten. "Op dit moment werken we aan de volgende stappen om ervoor te zorgen dat we gezamenlijk beschermen wat hier op het spel staat", aldus Rutte. Volgens ingewijden zou dat kunnen uitmonden in een nieuwe NAVO-missie in het Hoge Noorden.

President Trump stelt dat Denemarken de verdediging van het strategisch gelegen Groenland heeft verwaarloosd, terwijl het eiland cruciaal is voor de Amerikaanse veiligheid. Groenland ligt op de kortste route voor eventuele Russische of Chinese raketten richting de Verenigde Staten. Door het smeltende poolijs worden bovendien arctische wateren steeds beter bevaarbaar voor Russische en Chinese oorlogsschepen.

De Verenigde Staten hebben de afgelopen maanden herhaaldelijk gedreigd Groenland desnoods met militaire middelen los te weken van NAVO-bondgenoot Denemarken. Volgens Kopenhagen zou dat het einde van de NAVO betekenen. Toch toonde Rutte zich mild over Trump. "Ik geloof dat Donald Trump het juiste doet voor de NAVO door ons allemaal aan te moedigen om meer uit te geven en dit gelijk te trekken met de VS. Ik ben er absoluut van overtuigd dat we zonder Donald Trump nooit dit mooie resultaat hadden gehad op de NAVO-top in Den Haag", zei hij.

Tekst gaat verder onder X.

Rutte kiest er zichtbaar voor zich zo min mogelijk uit te spreken over Groenland. Hij wil voorkomen dat hij de Verenigde Staten, de grootste en onmisbare NAVO-partner, openlijk afvalt en bewaakt zijn relatie met de onvoorspelbare Trump. Tegelijkertijd dringen Europese NAVO-landen er volgens Brusselse diplomaten achter de schermen bij hem op aan om Washington meer weerwoord te bieden en sneller werk te maken van een NAVO-missie in het poolgebied.

'Rutte staat naast de werkelijkheid'

"Zijn reactie is begrijpelijk", zegt Europacorrespondent Stefan de Vries. "Mark Rutte moet de NAVO bij elkaar houden. De VS zijn de grootste partner binnen het bondgenootschap. Hij kan Donald Trump niet zomaar tegen de haren instrijken."

Toch vindt De Vries dat Rutte de ernst van de situatie onderschat. "Tegelijkertijd staat Rutte een beetje naast de werkelijkheid. Feit is dat het huis, de NAVO, in brand staat. Rutte staat ernaast en zegt: 'Loop maar door, er is hier niets te zien. Het huis staat helemaal niet in brand.' Dat is zorgwekkend."

Volgens De Vries is sprake van de grootste crisis in het 75-jarige bestaan van de NAVO. "Een bondgenoot dreigt het grondgebied van een andere bondgenoot te bezetten of in te lijven. Dat is ongekend. De reactie van Mark Rutte is begrijpelijk, maar toch eigenlijk veel te slap. Het geeft mij weinig vertrouwen in hoe de NAVO er momenteel voor staat."

De Vries vindt dat Rutte Trump steviger zou moeten aanspreken. "Het probleem is volledig gecreëerd door de Verenigde Staten. Er is geen ander probleem dan de Amerikaanse president die dreigt het territorium van een bondgenoot in te nemen. Dit probleem komt volledig uit Washington."

Gevaar voor Nederlandse Antillen?

Ook de afwachtende houding van Europese landen baart De Vries zorgen. "In Europa zijn we in paniek. We weten eigenlijk niet goed wat we moeten doen", zegt hij. "Stel dat er daadwerkelijk een invasie komt, wat gebeurt er dan? Gaan we oorlog voeren met de Verenigde Staten? Dat is niet aannemelijk. Gaan we dan maar op onze rug liggen en niets meer zeggen als de VS een van ons binnenvalt?"

Hij waarschuwt dat het precedent gevaarlijk is. Als Trump zijn zin krijgt, zou hij volgens De Vries in de toekomst ook de Nederlandse Antillen op het oog kunnen krijgen. "Je kunt je er van alles bij voorstellen, omdat dit nog nooit is gebeurd. Niets doen is geen optie."

De Vries verwacht dat Europese landen de spanningen proberen te temperen door hun militaire aanwezigheid in het poolgebied op te voeren. "Wat kan gebeuren, is dat Europese landen legereenheden richting Groenland sturen om te laten zien: wij verdedigen Groenland ook. Daarnaast kunnen gespecialiseerde eenheden, zoals de Nederlandse mariniers, vaker gaan oefenen in het hoge noorden. Bijvoorbeeld in Noorwegen, samen met Britse en Franse mariniers."

Nederland staat daar "welwillend" tegenover, liet demissionair minister van Defensie Ruben Brekelmans vrijdag weten. Volgens De Vries is dat een noodzakelijk signaal. "Zo laat je zien dat je je voorbereidt op een mogelijke confrontatie in het poolgebied, zonder het expliciet te zeggen. Niets doen is geen optie. De geloofwaardigheid en het voortbestaan van de NAVO staan hier op het spel."

Rutte als 'oliemannetje'

Politiek verslaggever Tessa van Viegen van WNL plaatst kanttekeningen bij de kritiek van De Vries. "Ik vind het een lastige analyse. Mark Rutte kiest duidelijk voor de rol van oliemannetje. Een beetje pappen en nathouden, meebewegen met Trump, in de hoop dat het niet escaleert."

Volgens Van Viegen is het nog te vroeg om te oordelen. "We weten pas achteraf of dit een slimme tactiek is. Misschien zeggen we over vijf jaar wel: wat was het goed dat Rutte het zo heeft aangepakt."