Europa moet geopolitieke oogkleppen afdoen: 'We zijn gewoon niet meer het centrum van de wereld'
Oekraïne, Venezuela, Groenland, Iran. De geopolitieke situatie is in decennia niet zo spannend geweest als nu. Geopolitiek analist Alex Krijger ziet een "chaotische transitie naar een nieuwe wereldorde", terwijl Europa oogkleppen opheeft. "Mensen hebben zo'n aversie tegen Trump en het hele systeem, dat het ons geopolitiek bijziend maakt. We kijken alleen maar door een eurocentrische bril."
"We zijn gewoon niet meer het centrum van de wereld", zegt Krijger in het radioprogramma Sven op 1. "Alle inwoners van de Europese Unie samen is 5,5 procent van de wereldbevolking." De Nederlandse regering doet het volgens Krijger "best goed" en "het kabinet doet wat het kan", maar "we zijn inconsistent en inconsequent als het gaat om onze waardeoriëntatie".
'Kijk verder dan de VS'
Volgens Krijger moet Europa kijken naar andere samenwerkingspartners in plaats van met name de Verenigde Staten, nu de wereldorde in rap tempo verandert. Krijger stelt dat er veel meer kansen liggen dan Nederland en Europa zien. Dat komt omdat er een "enorme nieuwe machtspositie is van het nieuwe mondiale zuiden: Latijns-Amerika, Afrika en Azië".
Landen in deze werelddelen worden niet alleen economisch belangrijker, maar vooral demografisch, ziet de analist. "85 procent van de wereldbevolking zit al daar. Die gaan niet kiezen tussen de Amerikanen en de Chinezen, ze willen een derde macht vormen. Daar zit dé kans voor Europa. We moeten minder obsessief bezig zijn met Trump en je moet kijken waar de ruimte zit voor partners. Dat zit in het zuiden. Kijk waar je de samenwerking kan zoeken en kijk verder dan alleen de VS."
'Europa, practice what you preach'
Krijger ziet op dit moment een aantal grote conflicten in de wereld, maar de grootste krijgt, tot zijn verbazing, amper aandacht door Europese beleidsmakers. "De grootste oorlog in de wereld is in Soedan, de grootste humanitaire tragedie op dit moment. En dan hebben we het nog niet eens over Congo gehad. Daar zijn we ook wiebelig qua beleid, omdat we de Emiraten, die daar een actieve rol spelen, niet voor het hoofd willen stoten. Die hebben we nodig."
Luister deze uitzending van Sven op 1 hier terug als podcast:
Hij noemt nog een schrijnend voorbeeld. "Niet al te lang geleden werden in de Armeense enclave in Azerbeidzjan honderdduizend mensen uit hun huizen verdreven. Daar heb ik Ursula von der Leyen (voorzitter Europese Commissie, red.) nog nooit over gehoord. Kortom, Europa, practice what you preach. Met alles wat nu speelt qua geopolitiek, is het een mooi moment om sterker en zelfstandiger te worden."
Europa moet kansen zien
2026 is geopolitiek gezien onrustig begonnen, waardoor dit jaar juist hét jaar van Europa kan worden om de banden met potentieel belangrijke landen aan te halen. Hij noemt de mogelijke val van het regime in Iran als voorbeeld. "Iran is altijd een onvoorstelbaar belangrijk land geweest. Een schakel tussen het westen en het oosten. In de Tweede Wereldoorlog hadden de Duitsers en de Japanners zelfs het plan om gezamenlijk richting Iran op te rukken. Als je daar invloed hebt, dan heb je een grote brug tussen het westen en het oosten."
Ook ziet hij dat, door de recente ontwikkelingen in de wereld, de macht van de VS verder toeneemt en de macht van Rusland afneemt. Nicolás Maduro is inmiddels verwijderd als president van Venezuela en Bashar al-Assad werd een jaar geleden verdreven als president van Syrië. Daar komt een mogelijke val van het Iraanse onderdrukkingsregime bij. "De positie van Poetin wordt steeds zwakker. Rusland mist zijn vriendjes."
“Mensen hebben zo'n aversie tegen Trump en het hele systeem, dat het ons geopolitiek bijziend maakt. We kijken alleen maar door een eurocentrische bril.”
Ook de opmars van China, die naast de VS en Rusland wordt gezien als één van de grootmachten in de wereld, is niet te onderschatten. Krijger ziet dat China inmiddels veel sterker ervoor staat dan Rusland, zowel economisch als militair gezien. "We zitten in die gekke periode dat men klaar is met de naoorlogse wereldorde van 1945, waarin het Westen dominant was."
De oorzaak? "De Amerikanen hebben met de regering-Trump de stekker uit de internationale orde getrokken", aldus Krijger.
Principes versus belangen
Krijger blikt terug naar de eerste helft van de twintigste eeuw, toen de wereldorde zoals wij de kennen werd geboren. "Op het moment dat Amerika in 1944-1945 zag dat de Duitsers en de Japanners gingen verliezen, wilden ze voorkomen dat de wereld opnieuw zo'n zooitje werd als na de Eerste Wereldoorlog", toen het Verdrag van Versailles en zwakke internationale samenwerking leidden tot instabiliteit en uiteindelijk een nieuwe wereldoorlog.
De VS creëerde daarom, vlak na WWII, een internationale rechtsorde: de Verenigde Naties. "Waardoor er weer iets van discipline en een vredessysteem was in de wereld". Dat heeft volgens Krijger "redelijk" goed gewerkt, maar dat loopt volgens hem dus op zijn laatste benen, waardoor Europa verder moet kijken.
Krijger uit ook kritiek op hoe dit systeem is vormgegeven. "Als het gaat om de instituties en de huidige wereldorde, dan verwijzen Europeanen ernaar als het ons uitkomt en kijken we weg als het ons niet uitkomt. Het meest treffende voorbeeld is Nagorno-Karabach, waar we niets over hebben gezegd omdat we het gas van Azerbeidzjan nodig hadden. Zo cynisch is het."