Hoofdsocioloog CBS: 'Als je mensen continu voedt met het narratief dat onze cultuur verdwijnt, gaat men dat zo beleven'

Verdwijnt onze cultuur echt, of geloven we dat vooral omdat het ons steeds wordt verteld? Volgens CBS-hoofdsocioloog Tanja Traag spelen gevoelens en narratieven een steeds grotere rol in hoe Nederlanders naar maatschappelijke ontwikkelingen kijken. In Goedemorgen Nederland legt zij uit waarom thema’s als woningnood, migratie en veiligheid ook in 2026 het debat blijven bepalen.

Een van de belangrijkste thema’s voor 2026 is volgens Traag de aanhoudende woningnood. "We hebben de afgelopen jaren gezien dat die flink is toegenomen en er zijn niet heel veel aanwijzingen dat er meer of goedkopere woningen komen," zegt ze. "Dus ik verwacht wel dat dit een issue blijft."

Waar het probleem eerst vooral zichtbaar was in de Randstad, is het inmiddels veel breder. "Amsterdam was zo'n stad waar jongeren niets konden vinden, maar inmiddels zie je overal dat jonge mensen die stap uit huis niet kunnen maken, omdat ze gewoon niets kunnen vinden."

Kinderen krijgen niet meer voor iedereen weggelegd

Die woningnood werkt door op andere levenskeuzes, zoals het krijgen van kinderen. "Dat lijkt niet meer voor iedereen weggelegd", aldus Traag. "Je ziet dat het vooral mensen met weinig diploma's, een moeilijke positie op de arbeidsmarkt en een lager salaris zijn die minder vaak kinderen krijgen."

Ook de woonsituatie speelt daarbij een rol. "Kijk je naar huurders, dan zie je dat die veel minder vaak kinderen krijgen dan mensen met een koophuis. Niet omdat je in een huurhuis geen kind wilt krijgen, maar omdat het vaak woningen zijn die niet passen bij wat je graag zou willen."

Migratie blijft op de agenda

Vooruitkijkend naar 2026 verwacht Traag dat ook migratie een terugkerend thema zal zijn. "Het kabinet wordt geformeerd, maar wat dat wordt weten we nog niet. Wat we wel zeker weten, is dat migratie op de agenda blijft staan."

Ze gaat ook dieper in op de gevoelens die in het land heersen. "Nederland is niet homogeen, laten we daarmee beginnen. Je merkt wel dat als je mensen continu voedt met het narratief dat onze cultuur verdwijnt, mensen dat ook zo gaan beleven, zelfs als dat niet is wat ze om zich heen zien. Dat maakt het ingewikkeld."

Tekst gaat verder onder X.

"Nederland groeit alleen nog door migratie, dus de diversiteit zal toenemen." Tegelijk wijst ze erop dat migratie vaak verkeerd wordt voorgesteld. "Ongeveer 25 procent van de mensen die naar Nederland komt, is eigenlijk een soort All You Need Is Love-kerstspecial: mensen hebben de liefde gevonden en komen daarvoor hiernaartoe. Een ander kwart komt hier werken en is vaak maar kort in Nederland, dat is echt een soort duiventil."

'De spons is soms vol'

De groep waar het politieke debat zich vaak op richt, is juist klein. "De groep asielmigranten waar we het meest over praten, is eigenlijk de kleinste groep. Je kunt migratie nooit als één ding zien, daar zitten heel veel verschillende verhalen achter en de effecten zijn ook heel verschillend."

Oud-politicus Boris van der Ham haakt in op het migratiedebat. "De samenleving moet een soort spons kunnen zijn om al die verschillen op te vangen. Of het nu arbeidsmigratie uit Oost-Europa is of asielmigratie: in sommige wijken is die spons gewoon vol. Dan kan er niets meer bij, en daar moet je het over hebben."

Opvallend debat over veiligheid van vrouwen

Ook gezondheid blijft volgens Traag een belangrijk onderwerp. "Hoe gezond zijn we met z'n allen? Daar hebben we het natuurlijk heel vaak over. Dry January, stoppen met roken: dat zijn allemaal dingen waar we het over blijven hebben."

Bij veiligheid op straat, nog een van de veelbesproken thema's, plaatst Traag kanttekeningen bij het publieke gevoel van onveiligheid. "Als je naar de cijfers kijkt, zou ik me meer zorgen maken over mijn man of zoon dan over mijzelf of mijn dochter. Mannen overkomt gewoon veel meer. Mannen zijn overigens ook vaker de dader."

Ze noemt het opvallend hoe het debat soms wordt gevoerd. "We boosten het gevoel dat vrouwen zich onveilig zouden moeten voelen. Natuurlijk gebeurt er van alles, maar niet in die mate dat je moet zeggen: vrouwen, blijf maar binnen."

Bij femicide ligt het allemaal wat gevoeliger, erkent ze. "Op jaarbasis worden in Nederland ongeveer 22 vrouwen vermoord door hun partner of ex-partner. Binnen Europa zit Nederland wat dat betreft in het midden. Wereldwijd zijn vrouwen in Europa op dit gebied veel veiliger dan in Azië of Afrika, waar femicide veel vaker voorkomt." Dat het onderwerp zoveel aandacht krijgt, begrijpt ze wel. "Het gaat om partners of exen, mensen bij wie je je veilig zou moeten voelen. Dat maakt het wranger."