2000 Meters to Andriivka laat de gruwelen van oorlog zien: 'Vijf maanden later was hij dood'
De documentaire 2000 Meters to Andriivka draait deze week op het IDFA festival. Je wil het niet zien en toch blijf je kijken, zijn recensenten en criticasters unaniem. In de documentaire, gemaakt door dezelfde regisseur van 20 Days in Mariupol, Mstyslav Chernov, wordt duidelijk dat oorlog simpelweg mensenwerk is. "Ondanks het feit dat er hele onmenselijke dingen gebeuren", reageert defensiespecialist Peter Wijninga in Goedemorgen Nederland op NPO 1.
2000 Meters to Andriivka volgt in 2023 een Oekraïens peloton tijdens een risicovolle poging om het strategisch belangrijke, door Rusland bezette dorp Andriivka te bevrijden. De troepen doorkruisen daarbij een smalle, zwaar verdedigde bosstrook van ongeveer twee kilometer. Het kost hen maanden om vooruitgang te boeken.
Chernov combineert helm-camerabeelden, dronebeelden en persoonlijke reflecties van de soldaten om een "intens, intiem en meedogenloos portret van de frontlinie te schetsen".
“Je ziet iemand naar voren kruipen met zijn geweer en je ziet ze sneuvelen. Eentje wordt duidelijk in beeld gebracht, omdat hij op dat moment de aanval leidt en vooroploopt.”
Wijninga heeft zelf een militaire achtergrond en erkent dat hij er ook vanuit die bril naar kijkt. "Ik kijk naar de manier waarop ze samenwerken, dat herken ik. Daarnaast zie ik de band tussen de soldaten onderling en het menselijke gezicht, wat ook heel duidelijk in deze documentaire naar voren komt. Maar ook het drama, jongens die hun leven verliezen en zelfs sneuvelen tijdens de documentaire."
'Respect voor soldaten én camerateam'
Hij heeft enorm veel respect voor de soldaten, "maar ook voor het camerateam, dat gewoon met ze mee kruipt richting Andriivka". Het camerateam filmt deels zelf met een eigen camera, maar deels worden ook rauwe beelden geschoten met op de helm gemonteerde GoPro-camera's. "Dat maakt het levensecht. Je ziet inderdaad iemand naar voren kruipen met zijn geweer en je ziet ze sneuvelen. Eentje wordt duidelijk in beeld gebracht, omdat hij op dat moment de aanval leidt en vooroploopt."
"Zijn maat kruipt naar hem toe en schreeuwt zijn naam. Dat is heel heftig, maar ook de werkelijkheid van die oorlog." De documentaire laat volgens Wijninga verder zien hoe de soldaten te werk gaan, gesteund door observatiedrones die vanuit een commandopost worden bediend. "Waardoor ze gewaarschuwd kunnen worden waar de Russen zitten."
Bosstrook omringd door mijnen
Van een bevrijdingsactie van Andriivka is op het moment van de aanval al geen sprake meer, aangezien alle inwoners zijn geëvacueerd en het plaatsje zelf is verwoest. "Het is in 2023 de steppingstone richting Bachmoet, waar het ten westen van ligt. Ze willen Bachmoet terug in Oekraïense handen krijgen. Dan moet je via Andriivka. Via een smalle bosstrook tussen vlak terrein met weilanden, die vol liggen met mijnen."
Op het moment dat de gevechten zich verplaatsen richting het dorp, laten de soldaten vernielde voertuigen en lichamen achter. "Ze doen er een paar dagen over om in Andriivka te komen. De documentaire heeft meerdere hoofdstukken en bij het begin van elk hoofdstuk staat een afstand. 2000 meter, 1000 meter, 600 meter..."
'Het is mensenwerk'
Tussen de raketten en kogels door praten de soldaten over hun persoonlijke leven, wat hun band versterkt. "Op stille momenten zie je ze met elkaar praten. Dan blijkt dat twee soldaten in dezelfde stad gestudeerd hebben. Tussen de gevechten door komt het menselijke aspect ook aan bod", zegt Wijninga. "Het is mensenwerk, een hele menselijke onderneming ondanks het feit dat er hele onmenselijke dingen gebeuren."
Een soldaat heeft het op een gegeven moment over zijn vrouw en dat hij zich zorgen maakt om haar en de kinderen. "In de voice-over wordt vervolgens duidelijk dat hij vijf maanden daarna gesneuveld is. Diep en diep triest."
“Op stille momenten zie je ze met elkaar praten. Dan blijkt dat twee soldaten in dezelfde stad gestudeerd hebben.”
In de documentaire slagen de Oekraïners er nog in om de restanten van Andriivka in te nemen, maar dat was in 2023. "De sergeant was een heel optimistisch figuur. Hij bleef zeggen dat Andriivka herbouwd zou worden en dat het over een paar jaar voorbij zou zijn. En dat het 'misschien wel beter dan ooit' zou worden. Het positivisme hield hem overeind", denkt Wijninga. Andriivka is uiteindelijk terugveroverd door de Russen.