Diabetes type 1 straks verleden tijd door baanbrekend onderzoek? 'Het werkt echt'
In Leiden is vrijdag een nieuw onderzoekscentrum geopend dat zich volledig richt op het genezen van diabetes type 1. Het Cure One Lab heeft één doel: diabetes moet de wereld uit. Volgens Eelco de Koning, hoogleraar diabetologie bij het Leids Universitair Medisch Centrum (UMC), zorgen deze ontwikkelingen voor nieuw perspectief bij patiënten. "Hierdoor kan een grote groep van type 1 diabetes afkomen", zegt hij in Goedemorgen Nederland op NPO 1.
In Nederland hebben meer dan 100.000 mensen deze auto-immuunziekte. Daarbij valt het afweersysteem de cellen aan die insuline produceren. Zonder die insuline kunnen patiënten hun bloedsuiker niet zelf op peil houden, waardoor ze elke dag afhankelijk zijn van injecties, sensoren en pompen.
'Het werkt'
"Wat wij al heel lang in Leiden doen, is dat we bij mensen met type 1 diabetes de insuline-producerende cellen vervangen door middel van een alvleeskliertransplantatie of een eilandjestransplantatie", zegt De Koning. "Daar heb je donororganen voor nodig, daar zijn er te weinig van. Vorig jaar waren er 360 orgaandonoren. Als je weet dat je 100.000 mensen met type 1 diabetes hebt, kan dat nooit een behandeling voor iedereen zijn."
Maar, "in het lab kunnen we nu insuline-producerende cellen uit stamcellen maken. Vorige maand is uitgekomen dat als je deze cellen ook transplanteert bij mensen, dat die ook echt werken. En dat een grote groep mensen geen type 1 diabetes meer heeft. Wat anders is, is dat er nu wel het vooruitzicht is dat je een onuitputtelijke bron van insuline-producerende cellen hebt. Een heel belangrijke ontwikkeling."
Afweersysteem heikel punt
Wat ook belangrijk is, is het omzeilen van het afweersysteem, vervolgt De Koning. In Leiden wordt al decennialang onderzoek gedaan naar het afweersysteem en hoe die getackeld kan worden, omdat ze de cellen aanvallen.
Ook op dat gebied hebben belangrijke ontwikkelingen plaatsgevonden. "Stichting Diabetes Onderzoek Nederland is naar Leiden gekomen met de vraag om dit proces, door middel van een grote financiële injectie, te versnellen. Er is een partnerschap aangegaan met het UMC en daar is Cure One uitgekomen."
“Vorig jaar waren er 360 orgaandonoren. Als je weet dat je 100.000 mensen met type 1 diabetes hebt, kan dat nooit een behandeling voor iedereen zijn.”
Ondanks het baanbrekende onderzoek biedt de ontwikkeling nog geen definitieve genezing, omdat het afweersysteem dus ook gereguleerd moet worden. "Eerst ga je proeven en testen doen bij mensen. Dat kan en werkt, maar nu moet je nog zware medicatie hebben om het afstoten te remmen. De uitdaging is nu: wat kunnen we doen om deze cellen onzichtbaar te maken voor het afweersysteem?"
Het ontwikkelen van bepaalde therapieën die het afweersysteem zelf aanpakken is ook een mogelijkheid. "Dat is een belangrijke richting van onderzoek."
Verschil tussen type 1 en 2
De Koning legt het verschil tussen type 1 en type 2 diabetes uit. "Type 1 is een aandoening waarbij door een probleem in het afweersysteem de insuline-producerende cellen worden vernietigd. Je moet zelf insuline toedienen om te overleven. Als je dat niet doet, ga je dood."
“Wat anders is, is dat er nu wel het vooruitzicht is dat je een onuitputtelijke bron van insulineproducerende cellen hebt. Een heel belangrijke ontwikkeling.”
Bij type 1 is er een kleine erfelijke component, "maar als je kijkt naar alle mensen met type 1 diabetes, dan heeft 85 procent geen familieleden met type 1. Het is botte pech."
Bij type 2 is de werking van insuline minder, legt de hoogleraar het verschil uit. "Dat komt door leefstijl, maar ook kunnen de glucosewaarden door ouderdom oplopen."
Dat is een veel langer proces, dat met een gericht dieet en tabletten te tackelen is. "Pas in een heel laat stadium is vaak wat insuline nodig. Het is een heel ander type ziekte."
Wanneer beschikbaar?
De Koning verwacht dat deze behandeling voor patiënten beschikbaar wordt "zodra het veilig is, omdat we niet iets kunnen aanbieden waar nog onzekerheid over is".
Honderd procent zekerheid heb je alleen nooit, benadrukt hij. "Maar hoe meer mensen er worden behandeld met nieuwe therapieën, hoe meer we te weten komen over de veiligheid en hoe minder risico mensen hoeven te nemen. Dan wordt het voor een veel grotere groep interessant."
Maar: "Het gaat echt nog wel een tijdje duren voordat dit voor iedereen beschikbaar is", is hij realistisch.