Veel kiezers zweven nog, hoe kunnen partijen die naar zich toetrekken? 'Dit is tactisch slim'

Eenvoudige retoriek van politieke partijen kunnen een behoorlijke invloed hebben op het stemgedrag van mensen. Dat zegt Bas Erlings, oud-VVD-campagnestrateeg, daags voor de Tweede Kamerverkiezingen in Goedemorgen Nederland op NPO 1. "Je hebt één heel eenvoudige reden nodig."

De gemeente Rotterdam had bij de vorige verkiezingen de laagste opkomst en WNL peilde de stand van zaken. Meerdere mensen op straat geven aan niet te gaan stemmen of dat ze het niet weten. "Ik vind van iedereen dat ze er een zooitje van maken", reageert een voorbijganger. "Ik heb mijn leven lang netjes gestemd, maar deze keer heb ik er geen zin in. Ze zoeken het maar uit allemaal." Een ander zegt dat er "niks voor mij bij zit".

Anderen geven daarentegen aan zeker naar de stembus te gaan. "Als je het niet doet, mag je ook niet meepraten", reageert een Rotterdammer. "Ik vind dat je gewoon moet stemmen. Het is dom om niet te stemmen."

Veel zwevende kiezers

In 2023 was de opkomst bij de verkiezingen 77,8 procent. In 2021 was dat 78,7 procent. Politiek verslaggever Tessa van Viegen weet niet of de opkomst bij deze verkiezingen veel verder zal dalen. "Vanuit de overheid is flink campagne gevoerd om mensen naar de stembus te trekken. Ook omdat er toch zorgen zijn dat mensen denken dat ze alwéér moeten stemmen. Mensen hebben er geen zin meer in. Men hoopt dat de opkomst hoger is, maar zeker weten doe je het niet."

Veertig procent van de kiezers geeft aan het nog niet te weten. "Als het vertrouwen laag is en je ziet dat heel veel mensen zweven, dan zijn dat mogelijk indicaties van een lagere opkomst", voegt Erlings toe. "Dat zou niet best zijn, als zwevende kiezers niet gaan. In 2021 was dat nog een procent of zeven. Mensen zien nu de politiek zelf als eerste probleem in Nederland."

Erlings ziet dat partijen eenvoudige, korte redenen toepassen om kiezers mogelijk te verleiden om op hun partij te stemmen. "Mensen kunnen niet hele verkiezingsprogramma's uit hun hoofd leren. Je hebt één heel eenvoudige reden nodig om het voor jezelf goed te praten en om aan je omgeving uit te leggen waarom je ergens op stemt."

Tactiek van partijen

Volgens de oud-strateeg speelt de VVD daar goed op in. "Ze zeggen: stem op ons, anders krijg je Timmermans. Ze weten dat op rechts veel mensen moeite hebben met Timmermans, die zelf weer zegt dat men op hem moet stemmen omdat het anders een rechts kabinet wordt. Dit soort korte redenen zijn voor mensen ontzettend lekker als ze gaan stemmen."

Maar kunnen middenpartijen ook met zulke retoriek komen? Van Viegen hoorde CDA-leider Henri Bontenbal tijdens het EenVandaag Verkiezingsdebat zeggen "dat de politiek eindelijk weer eens normaal moet doen". Volgens Van Viegen is dat tactisch slim. "Dan kan jij aan je vrienden uitleggen waarom je op een partij gestemd hebt."

Volgens Erlings zijn er al een aantal gamechangers geweest de afgelopen weken. "D66 mocht opeens meedoen aan het debat, waardoor ze ineens opvielen. Ook vond ik de AI-foto's van twee PVV-Kamerleden een gamechanger. Die kan nog negatief doorwerken voor Geert Wilders. En ook vandaag kan zomaar nog iets gebeuren."