Henri Bontenbal over debat met Geert Wilders: 'Iedereen zoekt manier om uit zijn houdgreep te komen'

Geert Wilders (PVV) deed donderdag, zes dagen voor de verkiezingen, voor het eerst deze campagne mee aan een tv-debat. In Het Debat van Nederland op SBS6 nam hij het op tegen Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA), Dilan Yeşilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA). Laatstgenoemde zag de PVV-leider zichzelf vooral herhalen.

Bontenbal, amper bekomen van het SBS-debat, zit vrijdagochtend alweer in de studio van Goedemorgen Nederland op NPO 1. "Het was wat vroeg, ja", begint hij met gevoel voor understatement. Volgens het Hart van Nederland-panel won Bontenbal het debat, met 57 procent van de stemmen, vlak voor Wilders.

Studiogast Splinter Chabot zag geen uitgesproken winnaar. "De algemene kijker heeft denk ik gewonnen, omdat het een vrij rustig debat was. Twee jaar geleden was dit debat the game changer, dat zat er nu niet in. Het was vooral de grote vraag of iedereen door elkaar heen ging schreeuwen of niet. Wat bijzonder was om te zien was dat Geert Wilders eigenlijk een beetje geïsoleerd stond."

Wilder probeert te boksen

Het leek volgens de schrijver en programmamaker alsof Bontenbal, Yesilgöz en Timmermans hadden afgesproken niet te veel te happen op Wilders' uitspraken. "Dan kan hij wel proberen te boksen, maar als niemand terugbokst, wordt het een heel rare wedstrijd. Hij gooide allerlei rode stukken vlees de arena in, maar er werd eigenlijk niet op gereageerd. Daardoor werd het een rustiger debat en was er meer ruimte voor de inhoud en werd Wilders meer de hoek in gezet van de wegloper en de schreeuwer die alleen maar roept en geen beleid maakt. Het was voor de algemene kijker denk ik een prettig debat."

Volgens Bontenbal zijn voorafgaand aan het debat geen afspraken met de andere lijsttrekkers gemaakt. "We hebben niets afgesproken, we doen onze voorbereiding helemaal zelf. Je schat natuurlijk wel in wat anderen doen. Blijkbaar hebben anderen dezelfde analyse gemaakt. Ik denk dat het een breed gevoel is dat Wilders het heeft geprobeerd, maar dat hij niet heeft geleverd. Zijn verhalen zijn dus ook niet geloofwaardig. Iedereen zoekt naar de manier om uit die houdgreep van Wilders waarin hij de politiek al twee jaar heeft, te komen en de bladzijde om te slaan. Dat is wat we aan het proberen zijn."

Tekst gaat verder onder X.

Af en toe leek het debat wat weg te hebben van een drie-tegen-een-debat. Speelt dat de PVV-achterban niet in de kaart, wordt Bontenbal gevraagd. "Je weet niet wat er gaat gebeuren in de peilingen, ik kan dat moeilijk beoordelen", zegt de CDA-lijsttrekker. "Het is de eerste keer dat hij in een debat was, dus het is ook logisch dat dat gebeurt. De botsing drie-tegen-een zat 'm vooral in dat hij weer met hetzelfde verhaal komt wat hij de afgelopen twintig jaar al heeft gehouden."

Het is volgens Bontenbal dan ook niet gek dat Wilders onder vuur werd genomen, nadat hij in 2023 als grootste partij in het kabinet-Schoof stapte. "Wat er de afgelopen twee jaar is gebeurd, wil je ook met Wilders bespreken. Als hij er niet bij is, is het heel raar om dat wel te doen. Dat zou niet fair zijn. Als hij er wel is, is het logisch dat drie partijen wel die vragen aan hem stellen."

Clowneske Genee

Chabot zag in het debat dat het soms zelfs "vier-tegen-een" werd. "Presentator Wilfred Genee - volgens mij ambieert hij een politieke carrière, want hij ging soms mee in het debat - had een opvallende toeter bij zich. Dat maakt het ook een beetje clownesk. Ik denk dat de achterban van Wilders, die het minst uit zwevende kiezers bestaat, gewoon tevreden is."

"Ik denk dat de politici voor hun eigen achterban goede zaken hebben gedaan", vervolgt Chabot. "Het fijne is dat wanneer Wilders erbij is, de andere drie elkaar wat meer heel lijken te houden en ook de samenwerking opzoeken. Je kreeg bijna het idee dat deze drie partijen het motorblok konden zijn van een toekomstig kabinet."

VVD-leider Yesilgöz hapte maar weinig wanneer Wilders haar uitdaagde. Chabot: "Ze had een hele reeks aan oneliners meegenomen, soms komen die gemaakt over, maar dit werkte wel. Wat ze heel slim deed was wanneer Wilders tegen haar tekeer ging, terug te gaan naar de vragenstellers uit het publiek. Dat zijn de mensen die gaan stemmen. Ze zei: 'Wilders vergroot uw emoties en ik wil wat doen aan beleid.' Yesilgöz leek eigenlijk voor het eerst in de campagne een beetje de weg omhoog te vinden."

Boks en collegialiteit 

En was Bontenbal nog zenuwachtig voor het debat? "Je zit in een hyperfocus, maar ik heb ook wel echt gezonde spanning. Ik had er zin in, want dit is waar je je steeds op voorbereid, maar je weet ook dat er veel te winnen valt en er veel van afhangt."

"Ik zit ook wel een beetje naar de andere partijleiders te kijken hoe zij er bij staan. Vergeleken met hen doe ik het voor het eerst, zo'n zware campagne. Zelfs bij degenen die al twintig jaar meedoen, zie je strakke gezichten. Dat maakt het ook heel menselijk en leuk. Achter de schermen complimenteer je elkaar ook, geef je elkaar een boks en wens je elkaar succes. Er is ook veel collegialiteit."