Gelukkig en verbonden Raalte stemde decennialang CDA en VVD, maar stapte over naar Omtzigt en Wilders: 'Protest ontstaat in verenigingsleven'

De inwoners van het Overijsselse Raalte kruisten decennialang het CDA of de VVD aan op het kiesbiljet, maar tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 kozen ze voor een proteststem. NSC won glorieus. Ook PVV en BBB scoorden goed. Hoe kan dat? Electoraal geograaf Josse de Voogd en presentator Sam Hagens onderzoeken het in Stand van Nederland: Aangehaakt.

De tuinen zijn aangeharkt. Voetbalvelden hangen vol advertentieborden van plaatselijke familiebedrijven. Ben je grieperig? Dan doet de buurvrouw gerust een boodschapje voor je. Raalte kenmerkt zich door nabuurschap, vertelt De Voogd, vanuit het dorpshart. "De gemeente ligt in de strook die we de burgerschapszone noemen, die loopt diagonaal van het zuidwesten naar het noordoosten. Veel vrijwilligerswerk, veel sociale samenhang en een hoge opkomst bij de verkiezingen. Tot voor kort werd hier niet uit protest gestemd."

Maar liefst 94 procent van de Raaltenaren voelt zich gelukkig en 82 procent stelt dat de men in buurt voor elkaar klaarstaat, het gemiddelde in Nederland is 63 procent. De Voogd: "Je staat elkaar bij in voor- en tegenspoed. Je kunt overal arm of ziek worden, maar de kans dat je in een dorp in de burgerschapszone wordt opgevangen door de omgeving is groot. Dat kan de kerk zijn, maar ook een vrijwilligersorganisatie."

Het leven in Raalte zal voor velen hemels klinken, maar kan voor anderen misschien burgerlijk of benauwend aanvoelen, weet de electoraal geograaf. "Het kan voor iedereen anders uitpakken. Men kijkt goed naar elkaar om, maar houdt elkaar ook in de gaten. Ik kan me voorstellen dat je je als vluchteling bijvoorbeeld best afwijkend kunt voelen en in de stad makkelijker aardt. Tegelijkertijd is het zo dat je in zo'n dorp eerder een vrijwilliger tegenkomt die allerlei zaken voor je in gang zet."

Het verenigingsleven staat in Raalte op één. Maar liefst 90 procent van de inwoners neemt eraan deel. "Je ziet dat het hier helemaal volhangt met sponsorborden van familiebedrijven", vertelt De Voogd op het voetbalveld van een plaatselijke club. "Dat is anders in gebieden die heel erg leunen op grote distributiehallen. Internationale bedrijven gaan niet de lokale voetbalclub steunen."

Pieter Omtzigt

Ondanks alle pluspunten die Raalte heeft, gingen Raaltenaren tijdens de laatste Tweede Kamerverkiezingen massaal voor de proteststem. De nieuwe partij van Pieter Omtzigt, NSC, kreeg ruim 21 procent van de stemmen. PVV kon rekenen op 18 procent. BBB sloot de top drie af met dik 17 procent.

Ook dat heeft te maken met de maatschappelijke verbondenheid in de gemeente, verklaart socioloog Jacquelien van Stekelenburg. "Vrijwilligerswerk, organisaties en bedrijven. Het is van alle tijden dat het mobilisatiegroepen zijn. Dat zijn netwerken waarin mensen contact hebben met elkaar, waarin individuele irritaties omgezet worden naar collectieve grieven met het idee: 'hier moeten we wat aan doen'."

'Er wordt niet naar ons geluisterd'

Een proteststem is een anti-establishment-stem, aldus Van Stekelenburg. ''Mensen zijn het niet eens met wat er in Den Haag gebeurt. Ze hebben er geen vertrouwen meer in. Dat zagen we in Raalte gebeuren. In de omgeving ontstond het idee: er wordt niet naar ons geluisterd. Dat wordt vervolgens besproken in het verenigingsleven. Dat is ook bij de boerenprotesten gebeurd. Je ziet dat sociale cohesie een rol kan spelen. Het met elkaar oneens zijn. Alle radertjes van protest gaan dan snel draaien.''

"Mensen hebben al een collectieve identiteit", aldus de socioloog. "Een sterk gevoel van trots. Als dat beknibbeld wordt vanuit Den Haag, ontstaat het idee dat er iets aan gedaan moet worden."

Meer weten? Kijk vanavond om 23.10 uur naar Stand van Nederland: Aangehaakt op NPO 2.