'De premiersstrijd gaat tussen Bontenbal en Timmermans', zegt oud-campagnestrateeg: 'Maar voor Timmermans ligt de lat hoger'

"Deze verkiezingen strijden Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) en Henri Bontenbal (CDA) om het premierschap", zegt oud-PvdA-campagnestrateeg Simon den Haak. Wie van hen maakt de grootste kans? En kunnen Geert Wilders (PVV) of Dilan Yeşilgöz (VVD) nog roet in het eten gooien? Den Haak reageert in het radioprogramma Sven op 1: "Timmermans moet vooral niet meegaan in het migratiedebat."

Afgelopen week onthulde Maurice de Hond in Café Kockelmann welke partijen nu bovenaan de peilingen staan: de PVV gaat aan kop met 29 zetels, GroenLinks-PvdA volgt met 27 zetels, CDA staat op drie met 23 zetels, en de VVD steekt op 15 zetels. Ondertussen staat Bontenbal op 1 voor het premierschap en Timmermans op 2. Yeşilgöz volgt de twee heren op, op plek 3. 

GroenLinks-PvdA is dus populairder als partij, maar CDA-leider Bontenbal wint het als premier. Het recente partijcongres van GroenLinks-PvdA heeft Timmermans in die strijd niet verder geholpen, stelt Den Haak. "Wat bleef hangen, was het feit dat hij Wilders vergeleek met een dronken oom - niet de inhoudelijke boodschap", reageert hij. "Het kwam er denk ik niet helemaal uit zoals ze hadden gehoopt."

Fragment: Frans Timmermans vergelijkt Wilders met een "dronken oom" op het GroenLinks-PvdA-partijcongres in Ahoy.

Oud-VVD-campagnestrateeg Henri Kruithof, die ook deelneemt aan het interview, stemt in met Den Haak. "Een belangrijk doel in zo'n toespraak is dat je mensen enthousiasmeert om naar de stembus te gaan. Frans Timmermans heeft het probleem dat hij daar niet zo goed in is; Jesse Klaver is beter."

"Maar toch, ik begrijp niet dat Timmermans op twee staat. Zeker in het huidige tijdsbestek zou je verwachten dat Timmermans als betrouwbare premierskandidaat wordt gezien en op één staat, want er zijn veel internationale problemen. Maar goed, misschien speelt de internationale politiek bij kiezers niet zo'n bepalende rol."

'Bontenbal is nog niet getest'

Dat betekent echter niet dat Bontenbal de uitgewezen kandidaat is. Kruithof reageert: "Een van de grootste vraagtekens is ook hoe Bontenbal het gaat doen tijdens tv-debatten. Hij is nog helemaal niet getest en zijn concurrenten zullen hem allemaal gaan uitdagen om te laten zien wat hij waard is. Ik weet nog niet of hij dan standhoudt; het wordt een heel stressvolle periode voor hem, ik denk niet dat hij dat ooit eerder heeft meegemaakt. Dan moet je maar zien hoe hij zich handhaaft."

Den Haak is optimistischer over de capaciteiten van de CDA-lijsttrekker. "Zijn voordeel is dat hij nog niet zo bekend is. In debatten gaat het vaak over de vraag: doe je het beter dan de verwachting die mensen van je hebben? Bontenbal heeft wat dat betreft een leeg canvas; het zal de eerste keer zijn dat ze hem in die rol gaan zien. Als hij het een beetje goed doet, zal dat voor veel mensen al snel voldoende zijn. Eigenlijk hebben Timmermans en Yeşilgöz het wat dat betreft moeilijker. Mensen hebben al een mening over hen gevormd, dus de lat ligt hoger. 

Kruithof: "Nou ja, wat nog belangrijker is, is hoe journalisten over je schrijven. De commentaren op een debat zijn héél invloedrijk, blijkt uit vorige verkiezingsperiodes. Vaak wordt er een winnaar aangewezen, en dat heeft invloed op het electoraat."

'Timmermans moet niet te veel meegaan in migratiedebat'

Daarnaast is Timmermans ook enorm kwetsbaar tijdens verkiezingsdebatten, vertelt Den Haak. Asiel is ten slotte één van de belangrijkste verkiezingsthema's, en daarop zal Wilders hem aan de tand voelen. "Ik denk dat zijn uitdaging voor de komende 3,5 week is om heel gedisciplineerd op thema's te focussen die kiezers naar GroenLinks-PvdA zullen trekken. Op migratie gaat de partij de verkiezingen bijvoorbeeld niet winnen, dus Timmermans moet niet te veel meegaan in dat migratiedebat."

"Weet je namelijk wat het is? Als er nul migranten bijkomen, hebben we nog steeds een tekort van 90.000 huizen in plaats van 100.000 huizen. Dan zijn de problemen in de zorg niet opgelost, dan zijn de problemen met stikstof en de stagnerende economie niet opgelost. Timmermans moet dáárop focussen. Dan denk ik dat hij tussen de 25 en de 30 zetels kan uitkomen."

Wilders als premier? 'Hij zal twijfel zaaien'

Er is in deze premiersstrijd nog een olifant in de kamer: Geert Wilders. De PVV-leider gaat aan kop in de peilingen, maar wordt door veel partijen uitgesloten als premier. Maakt hij nog kans om Bontenbal en Timmermans buiten spel te zetten? Kruithof: "Ik sluit niet uit dat Wilders doorstroomt naar 40 zetels. Hij zal dan twijfel zaaien over het cordon sanitaire. Hij zal zeggen: nu móéten ze wel met mij samenwerken."

"Maar ja, dan is het nog steeds mogelijk om een kabinet te vormen zonder de PVV. De VVD zegt nu dat GroenLinks-PvdA een betrouwbare partner is, maar dat zal na de verkiezingen wel veranderen. Ik zie een middenkabinet met GL-PvdA, D66, VVD en CDA wel gebeuren."

Yeşilgöz als premier? 'Bij 15 zetels zullen er weddenschappen zijn om wanneer ze gaat aftreden'

Yeşilgöz zal het in dat geval hoogstwaarschijnlijk afleggen tegen Timmermans en Bontenbal als premier - als ze tegen die tijd nog partijleider is. "Als de VVD rond de 15 zetels haalt, zal het gesprek niet meer gaan over óf Yeşilgöz gaat aftreden. Dan zullen er weddenschappen worden afgesloten over wanneer ze zal aftreden."

En de kans dat Yeşilgöz met haar partij nu nog omhoog zal schieten in de peilingen is klein, vermoedt Den Haak: "Het is bijna onmogelijk om op eigen kracht uit de negatieve draaikolk te komen waar ze in zit, dus er moet wel iets heel bijzonders gebeuren als de VVD hier nog uit wil komen."