main-logo NPO Start
Steun WNL Steun WNL Steun WNL
Stand van Nederland: Generatie Europa - 26 mei 2024 — 09:54

Hoe PiS in Polen de media naar de hand zette: ‘Angst zaaien en framen’

Persvrijheid stond onder het bewind van de Poolse regeringspartij PiS afgelopen acht jaar flink onder druk. Er waait sinds kort een nieuwe wind. De nieuwe Poolse regering wil onpartijdigheid van publieke media terugbrengen, maar het heeft het land aardig wat pijn en moeite gekost. 

Acht jaar lang regeerde de Poolse conservatieve PiS (Recht en Rechtvaardigheid) onder leiding van premier Mateusz Morawiecki en president Andrzej Duda. Onder PiS was er een anti-EU-koers. Zittende rechters maakten plaats voor partijloyalisten. Dat had invloed op de pers. Onafhankelijke of partij-kritische media werden het moeilijk gemaakt. Tot de verkiezingen van oktober vorig jaar. Donald Tusk (Burgerplatform) slaagde erin een coalitie te vormen. Sinds december is hij de nieuwe premier van Polen. Hij wil een pro-EU-koers varen om de pers onafhankelijk te maken.

TVP bezet

TVP (Televisie Polen) is in handen van de overheid. Over het algemeen delen zij de politieke standpunten. Alle andere zenders zijn commerciële stations. Bij TVP gebeurde er in december iets opmerkelijks. Politie moest in actie komen toen PiS-politici een sit-in organiseerden bij TVP na het ontslag van de leiding van TVP en de Poolse radio. “Voor de hoofdingang waren politici van PiS die het gebouw blokkeerden. Er waren veel agenten en beveiligers die de politici tegenhielden. Zij probeerden onze studio te bezetten. Dat was een lastige situatie”, zegt journalist bij TVP Witold Tabaka in Stand van Nederland: Generatie Europa op NPO 2.

Ontvang je al onze gratis nieuwsbrief? Meld je hier aan en mis niets van WNL!

Tabaka vertrok bij TVP onder het PiS-bewind, maar is nu weer terug op zijn oude post. “Mijn nieuwe baas probeerde mij te dwingen niet met oppositieleden te praten. Dat was voor mij het signaal dat ik hier niet meer kon werken. Echte journalistiek was niet mogelijk.  Het was pure propaganda. Het was geen echte journalistiek. Nu doen we weer echt journalistiek werk.”

‘Angst zaaien’

Mark Middel woont in Polen en is correspondent voor NRC. Hij maakte het ook van dichtbij mee hoe PiS de toon sloeg bij TVP. “Als ik nu zeg dat TVP een propagandakanaal was onder PiS, dekt het nooit de lading. Het was erger dan dat. Het is angst zaaien, framen met muziekjes en hele heftige beelden. Dat deed TVP afgelopen jaren.”

De TVP wordt betaald door de Poolse belastingbetaler en nu blijkt dat veel deskundigen en experts die iets vertelden, een pro-PiS-boodschap hadden. “Zij werden flink betaald door die zender, dus eigenlijk door belastinggeld van de Poolse belastingbetaler”, vertelt Middel.

Meer van Stand van Nederland: Generatie Europa zien? Dat kan op NPO Start.

Inmiddels is TVP helemaal veranderd nu Tusk de scepter zwaait in Polen. Middel: “Het is een informatief kanaal geworden. Er is wel kritiek dat zij iets meer het geluid van Tusk laten horen en iets minder van PiS. Het grote verschil is wel dat zowel politici van PiS als politici die onder Tusk vallen, allebei in het programma komen. Voorheen was dat onmogelijk.”

Vrees dat het terugkomt

Wat betreft media, is in Polen niks in wet verankerd. Over vier jaar zijn er weer verkiezingen en als PiS dan weer aan de macht komt, is “het gevaal dat het weer helemaal terugdraait”, vertelt Middel. “De samenleving is acht jaar onder PiS enorm gepolariseerd. Binnen families praten mensen niet meer met elkaar.”

Vrees dat het oude medialandschap terugkomt is niet gek. Want de journalisten die onder PiS-bewind bij TVP werkte, zijn inmiddels overgestapt naar een ander medium: Republika, een van de snelst groeiende kanalen in Polen. Jaroslaw Olechowski is daar nu hoofdredacteur. Hij vindt dat er wel vrijheid van meningsuiting is in Polen, maar dat die nu zwaar onder druk staat. “We krijgen geen uitnodiging voor de persconferenties van de regering en het ministerie van Cultuur laat ons niet toe op persconferenties”, uit hij zijn frustratie.
In Polen is het politieke klimaat onrustig, wat gevolgen heeft voor de media. Tanja Kok bespreekt de persvrijheid met Poolse collega’s. Kijk Stand van Nederland: Generatie Europa nu terug op NPO Start.

Door: Vick ten Wolde

Maak nu het verschil. Het telt. Word lid van WNL. Klik hier

Het reageerakkoord is in de maak

Het is een historisch unicum: deze zomer mogen de ministers van Schoof I zelf meeschrijven aan hun paragraaf van het regeerakkoord. Een gigantische opgave voor de ministers, maar ook voor de ambtelijke top. Wie had verwacht dat technocraten een cruciale rol zouden spelen in de vorming van een rechts-populistisch kabinet?

Martijn de Greve gaat in gesprek met:

  • Joris Voorhoeve: emeritus professor, oud-minister van Defensie en voormalig partijleider van de VVD, voordat hij de overstap maakte naar D66;
  • Jacques Wallage: oud-staatssecretaris van Onderwijs en later Sociale Zaken, oud-informateur en voormalig fractievoorzitter van de PvdA;
  • Marcelo Mooren: jurist, parlementair lobbyist en populisme-expert.
Maandag 20.30 uur

Undercoveragenten doen zich voor als zakenman en chauffeur: laten de verdachten iets los over diamanten? 

Een van de verdachten krijgt twee undercoveragenten achter zich aan. De undercovers doen zich voor als zakenman en chauffeur en proberen in Colombia in contact te komen met de verdachte: trapt hij erin?

Podcastmakers Maaike Timmerman en Sandra van den Heuvel rijden ondertussen naar het hart van de diamantindustrie in Antwerpen: wat is er met de buit gebeurd?

Luister nu naar aflevering vier van De Diamantroof!

Advocaat kroongetuige Marengo legt opnieuw verdediging neer

Advocaat Peter Schouten heeft opnieuw de verdediging van Marengo-kroongetuige Nabil B. neergelegd. Dat zei hij maandag tijdens een zitting van het hoger beroep van het…

Lees meer

Biden plant campagneoffensief voor eerste debat met Trump

Het campagneteam en bondgenoten van president Joe Biden komen volop in actie in aanloop naar het eerste debat met Donald Trump. Er staan de komende…

Lees meer

KLM-vliegtuig keert terug naar Schiphol

Een vliegtuig van KLM dat onderweg was naar Rio de Janeiro is boven België omgekeerd en weer op weg terug naar Schiphol, laat een woordvoerder…

Lees meer

Slachtoffer (19) steekincident Dordrecht overleden, 3 aanhoudingen

De man die in de nacht van zaterdag op zondag werd neergestoken in Dordrecht, is overleden. Dat meldt de politie zondag. Het gaat om een…

Lees meer

Minderjarig meisje overleden door ongeluk op motorcircuit Lochem

Een minderjarig meisje is overleden door een “noodlottig ongeval” op een motorcrosscircuit aan de Kanaaldijk in het Gelderse Lochem. Dat bevestigt de politie na berichtgeving…

Lees meer

Drugs, wapens en cybercrimehandleidingen: ‘Op Telegram koop je alles wat God verboden heeft’

Van cocaïne tot een pistool en van gehandicaptenparkeerkaarten tot moedersleutels voor fietsen. Via de chatdienst Telegram kun je werkelijk alles op de kop tikken. De…

Lees meer

Regen en waterschimmel dreigen aardappel lang dwars te zitten

De vele regen van de afgelopen maanden zit aardappeltelers dwars. Dat komt niet alleen doordat aardappelpercelen noodgedwongen te laat worden geplant, maar ook doordat een…

Lees meer

Golftoernooi KLM Open vertraagd door actie Extinction Rebellion

Een actie van Extinction Rebellion (XR) heeft ervoor gezorgd dat de vierde en laatste ronde op het KLM Open in Badhoevedorp vertraging heeft opgelopen. Activisten…

Lees meer