Copycatgedrag ligt op de loer na aanslag in Brussel: ‘Als alles op scherp staat denken eenlingen sneller dat zij iets moeten doen’

Na de wrede aanslag op twee Zweedse voetbalfans in Brussel staat Europa op scherp. Om die reden waarschuwt terrorismedeskundige Liesbeth van der Heide voor copycatgedrag. "Op het moment dat alles op scherp staat in Europa wordt de kans groter dat eenlingen denken: ik moet nu iets doen. En dat zij nu steun daarvoor vinden of zich daartoe gedreven voelen", zegt zij in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Sinds de aanslag heeft plaatsgevonden is een hoop informatie over de dader naar buiten gekomen. Zo heeft hij in de gevangenis gezeten in Zweden, sprak hij zich fel uit tegen koraanverbrandingen in dat land en deelde hij zijn mening over het conflict in Israël en Gaza. "Je ziet dit soort elementen vaker terugkomen bij eenlingen en aanslagplegers", vertelt Van der Heide. "Ze worden getriggerd."

Een aanslag plegen is relatief eenvoudig, legt Van der Heide uit. Een mes uit de keuken pakken of met een voertuig op een menigte inrijden is al snel gedaan. De aanslag in Brussel is "daar een goed voorbeeld van", stelt de terrorismedeskundige.

IS claimt aanslag

'Een strijder van Islamitische Staat voerde maandag een aanval uit op Zweedse onderdanen. De aanval vond plaats in het kader van operaties waartoe Islamitische Staat oproept om onderdanen van coalitielanden als doelwit te nemen.' Met dat bericht eiste IS de aanslag op. De man die verantwoordelijk was voor de aanslag schreef daarnaast op sociale media lid te zijn van de terreurorganisatie. Hij is inmiddels doodgeschoten door Belgische autoriteiten.

Heb jij Goedemorgen Nederland gemist? Kijk deze aflevering nu hier terug via NPO Start.

'IS wint wereldwijd aan invloed'

De man handelde alleen, dus werd al snel het woord eenling of lone wolf aan hem gekoppeld. Volgens Van der Heide staan die termen ter discussie, omdat die gericht zijn op de persoon terwijl het moet gaan over het uitvoeren van de daad. "Voor de overgrote meerderheid van aanslagplegers geldt dat zij niet alleen zijn als het gaat om hulp, wapens, training en inspiratie krijgen", licht Van der Heide toe. "Het gaat tegenwoordig niet om een groep of eenling, maar in hoeverre het is aangestuurd en geïnspireerd of dat het zelfs letterlijk in opdracht van is."

Achter het claimen van de aanslag door IS schuilt ook een "groot deel macht en impact" voor de terreurorganisatie. "IS is tijdens corona wat van het wereldtoneel verdwenen. Maar op meerdere plekken in de wereld wint de IS langzaam aan invloed. Dat zie je met de overname van Taliban in Afghanistan en Pakistan, maar ook met Rusland dat zich langzaam terugtrekt uit Syrië."

Het is volgens de terrorismedeskundige van belang voor IS dat zij van zich laten horen. "We moeten daar wel terughoudend in zijn, want we weten niet in hoeverre deze meneer daadwerkelijk gelinkt kan worden aan IS."

Rol van sociale media

De beelden van de aanslag in Brussel werden snel gedeeld en verspreid op sociale media. Om die reden werd gedacht dat de aanslagpleger niet alleen handelde en een handlanger had. Deze manier van handelen is volgens Van der Heide niet nieuw. "Het gaat al ver terug in de tijd", doelt zij op de begintijden van IS, toen die allerlei onthoofdingsfilmpjes online gooide.

Waarom voor deze strategie wordt gekozen is omdat "terroristen leven bij de aandacht voor wat zij doen om hun boodschap over te brengen".

Een nieuwsbericht over een aantal mensen dat is doodgeschoten maakt veel minder indruk dan dit soort beelden. De impact is vele malen groter als er beeld is. Dat weten terroristen heel goed", voegt misdaadjournalist Thijs Zeeman toe.