main-logo NPO Start
Steun WNL Steun WNL Steun WNL
Foto: Erik Akerboom, directeur-generaal van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), geeft een toelichting op de activiteiten en resultaten in 2022. / ANP
25 mei 2023 — 16:08

AIVD: aanhang theorie over ‘kwaadaardige elite’ kan flink groeien

De complottheorie dat de wereld overheerst wordt door een “kwaadaardige elite” die uit is op totale controle heeft de potentie om veel meer aanhangers te krijgen, waarschuwt de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). Deze volgens de inlichtingendienst potentieel gevaarlijke theorie spreekt namelijk uiteenlopende mensen aan die anders niets met elkaar te maken zouden hebben, zoals rechts-extremistische én islamitisch-extremistische groeperingen.

Om hiervoor te waarschuwen heeft de inlichtingendienst de ongebruikelijke stap ondernomen om een rapport over dit fenomeen te delen met het grote publiek. Eerder bestempelde de inlichtingendienst de complottheorie in haar jaarverslag al als het “populairste extremistische narratief in Nederland”. Naar schatting geloven 100.000 mensen hier “in meer of mindere mate” in. Het aantal volgers is tegen de verwachting in flink gegroeid na 2021. In dat jaar raakten veel mensen geïnteresseerd in de theorie vanwege coronalockdowns.

De AIVD spreekt van “anti-institutioneel-extremisten” die ervan overtuigd zijn dat een elite “mensen wil onderdrukken, tot slaaf wil maken of vermoorden”. Die elite zou bestaan uit de overheid, de rechtspraak, media, de wetenschap en grote bedrijven. De meeste aanhangers zijn geweldloos.

Groeipotentieel

Desondanks gaat hier op de lange termijn een dreiging vanuit. Als de theorie meer aanhangers krijgt, ondermijnt dat volgens de inlichtingendienst het vertrouwen tussen burgers en de overheid en tussen mensen onderling. Deze kijk op de wereld heeft “groeipotentieel” volgens de auteurs van het rapport. Verschillende groeperingen kunnen er makkelijk op aanhaken “doordat het narratief relatief wendbaar is door het opnemen van nieuwe boodschappen over actuele gebeurtenissen en fenomenen”.

Het beeld in oorlog te zijn met de elite kan door sommigen worden gezien als een rechtvaardiging van geweld, schrijven de opstellers van het rapport. Daar was volgens de AIVD bijvoorbeeld sprake van toen in 2022 een man werd gearresteerd die een moordaanslag beraamde op premier Mark Rutte. De man plaatste “opruiende berichten” in Telegramgroepen waarin veel anti-institutionele boodschappen werden verspreid.

Achter de ontwikkeling gaat onvrede schuil van mensen die zich ongehoord en niet geholpen voelen door de overheid. Daarom is het volgens de AIVD belangrijk dat de overheid, wetenschap, media en rechtspraak hun best doen het vertrouwen van de samenleving te “(her)winnen”.

Lees ook:

Universitair docent: ‘Antisemitisme lijkt soms wel de oudste complottheorie die er is’

Door: Redactie

Maak nu het verschil. Het telt. Word lid van WNL. Klik hier

Zaterdag live vanuit Rotterdam

Fidan Ekiz en Wieger Hemmer ontvangen de volgende gasten:

  • Met Frankrijk-correspondent voor de VRT Steven Decraene blikken we vooruit op de Franse verkiezingen en op de Olympische Spelen in Parijs;
  • Oud-voetballer Edouard Duplan is te gast over het EK voetbal. Met hem blikken we terug op Nederland-Frankrijk;
  • Podcastmakers Suzanne Streefland en Sandra van Steen spraken met voor- en tegenstanders van de oliewinning in Rotterdam, want al 40 jaar wordt er in de stad naar olie geboord;
  • Politiek commentator van het AD Hans van Soest bespreekt met ons de nieuwe baan van Mark Rutte en komen de nieuwe bewindspersonen zonder kleerscheuren de hoorzittingen door;
  • De column is van Marcel Verreck.
Zaterdag 17.00 uur

Undercoveragenten doen zich voor als zakenman en chauffeur: laten de verdachten iets los over diamanten? 

Een van de verdachten krijgt twee undercoveragenten achter zich aan. De undercovers doen zich voor als zakenman en chauffeur en proberen in Colombia in contact te komen met de verdachte: trapt hij erin?

Podcastmakers Maaike Timmerman en Sandra van den Heuvel rijden ondertussen naar het hart van de diamantindustrie in Antwerpen: wat is er met de buit gebeurd?

Luister nu naar aflevering vier van De Diamantroof!

Beoogd minister Veldkamp (NSC): ‘Bezuinigingen gaan pijn doen’

Beoogd buitenlandminister Caspar Veldkamp (NSC) verwacht dat voorgenomen bezuinigingen door de coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB pijn gaan doen. Dat zei hij in…

Lees meer

Forse verlaging van tarieven uitzending EK op publieke schermen

De NOS en NPO voeren een flinke verlaging door van de tarieven voor het uitzenden van het EK op publieke schermen. Het gaat om een…

Lees meer

Voorbereiding op gaswinning in Noordzee bij Schiermonnikoog mag van start

In de Noordzee bij Schiermonnikoog mogen de voorbereidingen voor gaswinning van start gaan. Dat heeft de rechter bepaald. Gasbedrijf ONE-Dyas heeft vrijdag van de voorzieningenrechter…

Lees meer

PVV-bewindsman neemt geen afstand van ‘minder Marokkanen’-tweet

Aankomend PVV-staatssecretaris Chris Jansen (Openbaar Vervoer en Milieu) wil geen afstand nemen van een tweet waarin hij acht jaar geleden stelde dat minder Marokkanen gelijkstaat…

Lees meer

Nederland levert Oekraïne samen met ander land Patriot-systeem

Nederland gaat samen met een ander land een Patriot-systeem leveren aan Oekraïne. Demissionair defensieminister Kajsa Ollongren maakte vrijdag bekend dat het is gelukt om onderdelen…

Lees meer

Van Rij aan nieuw kabinet: neem zorgen Booking.com serieus

Demissionair staatssecretaris Marnix van Rij (Fiscaliteit) wil dat het signaal dat de baas van Booking.com afgeeft over het Nederlandse investeringsklimaat serieus wordt genomen. Hij wijst…

Lees meer

Demonstranten bezetten klaslokalen en toiletblok UvA-gebouw

Pro-Palestijnse demonstranten hebben vrijdagmiddag een gang, twee klaslokalen en een toiletblok bezet op de Roeterseilandcampus van de Universiteit van Amsterdam. De locaties zijn in het…

Lees meer

Haagse politicus De Mos veroordeeld tot voorwaardelijke geldboete

Het gerechtshof in Den Haag heeft de Haagse politicus Richard de Mos veroordeeld tot een voorwaardelijke geldboete van 2000 euro. De Mos heeft volgens het…

Lees meer

Jan Paternotte (D66) over dreigende sluiting tientallen ambassades: ‘Maak er een uitvoeringsorganisatie van’

D66-Tweede Kamerlid Jan Paternotte roept het nieuwe kabinet dringend op tientallen Nederlandse ambassades niet te sluiten. Door bezuinigingen dreigen 34 ambassades, verspreid over de hele…

Lees meer

Undercoveragenten doen zich voor als zakenman en chauffeur: laten de verdachten iets los over diamanten? 

In een nieuwe aflevering van de podcastserie De Diamantroof vertelt Officier van Justitie Saskia Wildemors voor het eerst over de grootscheepse undercoveroperatie die is opgezet…

Lees meer