Vrijwilligers onmisbaar, maar met steeds minder: ‘Zonder stort alles als een kaartenhuis in elkaar’
Ze houden sportclubs draaiende, bekommeren zich over de buurman die slecht ter been is en besturen de lokale carnavalsvereniging. Vrijwilligers zijn een steunpilaar van de maatschappij, maar het aantal neemt in rap tempo af. Vrijwilliger Sander de Kramer roept Nederlanders op de handen uit de mouwen te steken. "Zonder vrijwilligers stort alles als een kaartenhuis in elkaar."
Bianca Botter is vrijwilliger bij buurthuiskamer Bij Bosshardt van het Leger Des Heils in Utrecht. "Ik werk in de winkel, sta achter de bar, ik ben gastvrouw. Ik doe eigenlijk alles", vertelt Botter, Vrijwilliger van het Jaar 2021, in Goedemorgen Nederland op NPO 1. Zij en haar 'collega's' zijn onmisbaar voor het buurthuis. "Mensen komen hier samen voor de koffie, een glaasje fris en vooral de gezelligheid en de sociale contacten."
"Ze eten hier voor 1,50 euro een lunch. Dat kan niet als je dat met betaalde krachten moet aanbieden", zegt Bianca, die voor haar vrijwilligerswerk naar eigen zeggen veel voldoening terugkrijgt. "Als wij hebben gekookt krijgen we regelmatig applaus. Dan zeg ik: ik heb mijn salaris weer binnen."
Vrijwilligers onmisbaar
Nederland draait op mensen als Bianca, zegt journalist Sander de Kramer, zelf ambassadeur van KWF Kankerbestrijding en de Johan Cruijff Foundation en oprichter van de Rotterdamse Daklozenkrant en 33 scholen in Afrika. "Weet je dat van heel Europa Nederland op plek één staat met het aantal vrijwilligers bij sportverenigingen? Elke vereniging draait op vrijwilligers. Ook in de zorg zijn ze onmisbaar, denk aan de mantelzorgers."
Dat beaamt directievoorzitter van het Zilveren Kruis Georgette Fijneman. "Er zijn in Nederland heel veel mensen die zorgen voor hun vader, moeder, voor een zieke broer, zus of buurvrouw. Dat kunnen we niet opvangen in de betaalde zorg. Daar hebben we het geld en het personeel niet voor."
Utilitarisme
Volgens De Kramer krijgt een vrijwilliger weliswaar geen geld maar toch veel terug voor zijn werk. "Laten we eerlijk zijn, het geeft een goed gevoel. Utilitarisme noemen we dat. Veel mensen geven ook aan dat dat de reden is dat ze vrijwilligerswerk doen." Zelf werd hij ermee grootgebracht. "Mijn moeder was dé vrijwilliger van Capelle aan de IJssel. Ze organiseerde van alles, zwom met mensen met een beperking. Ze zei altijd: het draait niet om geld en materie, het draait erom dat je mensen helpt en gelukkig maakt."
Als vrijwilliger trok De Kramer zelf meerdere keren naar Afrika, waar hij scholen bouwt. "Ik ben in Sierra Leone geweest in 2007 toen het was uitgeroepen tot slechtste plek op de wereld. Ik zag enorme drama's, zoals kinderen in diamantmijnen. Ik dacht: 'mijn hemel, dit zijn ook de edelsteentjes die ook hier in de vitrine liggen. Ik ga die kinderen uit deze situatie halen'. Voor je het weet zit je er tot je nek in."
Aantal vrijwilligers daalt
De vrijwillige inzet van De Kramer wordt steeds zeldzamer, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Tien jaar geleden deed 51 procent van de Nederlanders wel eens vrijwilligerswerk, nu is dat nog 39 procent. "Ze zeggen dat het iets met corona te maken heeft, dat mensen iets meer in hun schulp zijn gekropen", zegt De Kramer.
Vooral bij jongeren ziet hij weinig animo voor vrijwilligerswerk, zegt hij. "Dat zien we ook aan onze donateurs, dat zijn vaak oudere mensen. Dat vind ik wel een tikkeltje zorgelijk."
'Doe iets waar je affiniteit mee hebt'
Zelf is De Kramer net terug uit Oekraïne, waar hij verwarmingen heeft uitgebeeld aan de bevolking. "Ik ben verdrietig teruggekomen, heb echt de meest verschrikkelijke dingen gezien. Heel veel weduwen waarvan de man overleden is door de Russische aanval. Dan kom je een kacheltje brengen bij een vrouw met een klein dochtertje in een totaal kapotgeschoten huis, waarvan de ramen zijn weggeblazen. De mensen daar zeggen: het gaat niet om dat kacheltje, het gaat erom dat wij niet vergeten worden. Dat is de kern van vrijwilligerswerk; je moet naar elkaar omkijken."
Hij roept Nederlanders op (weer vaker) vrijwilligers werk te gaan doen. "Het belangrijkste is dat je iets gaat doen waar je affiniteit mee hebt. Als dat iets met sporten is, meld je aan bij een sportvereniging. Als dat iets in de zorg is, meld je aan als mantelzorger", aldus De Kramer.