Zonnepanelen op historische gebouwen? Vlaanderen zegt volmondig ‘ja’

Een Nederlandse eigenaar van een monumentaal pand die zonnepanelen op zijn dak wil leggen, stuit vaak op een onwelwillende gemeente. In Vlaanderen (België) was dat lange tijd niet anders, maar daar is de regering onlangs 180 graden gedraaid. "Wij zeggen in principe altijd ja", zegt de Vlaamse minister van Wonen Matthias Diependaele in Stand van Nederland: Generatie Next op NPO 2.

"Tot nu toe was het zo dat je maar uitzonderlijk toestemming kreeg om zonnepanelen op beschermd erfgoed te leggen", vertelt Diependaele. Ze mochten niet goed zichtbaar zijn en ze moesten goed passen in het straatbeeld. "Tegenwoordig laten wij op bijna elk erfgoed zonnepanelen toe, behalve in uitzonderlijke gevallen."

Het besluit om de panelen op monumentale panden toe te staan werd genomen in het licht van de huidige energiecrisis. "Het zijn Vlamingen die in een beschermd dorp- of stadszicht wonen en het ook moeilijk hebben om die energierekening te betalen", verklaarde de minister. Sinds begin oktober is het voor Vlaamse eigenaren van monumentale huizen een stuk eenvoudiger om toestemming te krijgen om de panelen op hun dak te leggen.

Straatbeeld

Diependaele is niet bang dat binnen de kortste keren het straatbeeld van historische Vlaamse binnensteden wordt verpest door de panelen. "Ik denk dat eigenaren van monumentale panden heel goed beseffen wanneer ze het wel en wanneer ze het niet kunnen doen. Zij moeten zelf die afweging maken."

Bovendien: zonnepanelen op de daken van woningen zijn slechts een tijdelijk fenomeen, denkt de Vlaamse bewindsman. "We gaan er vanuit dat we op lange termijn toegaan naar collectieve hernieuwbare energie, die veel ruimer uitgerold kan worden. Het zal dan - over tien, twintig of dertig jaar - niet meer nodig zijn om per huis zonnepanelen te plaatsen."

Diependaele hoopt dat Den Haag zijn voorbeeld volgt. "Het zou fijn zijn als we een keer iets voor jullie kunnen terugdoen."

Amsterdam

In Amsterdam is een groep jonge ondernemers van De Groene Grachten sinds 2012 bezig met het verduurzamen van de historische binnenstad. Projectmanager Suze Gehem: "Als ik heel eerlijk ben heb ik de eerste jaren het gevoel gehad dat we niet helemaal welkom waren in de monumentensector."

De ondernemers hebben inmiddels een voet tussen de deur. "We hebben deze buurt omgedoopt van Red Light District naar Green Light District", vertelt Gehem al lopend door Amsterdam, nabij het Rembrandthuis. "We zijn met veel partijen in gesprek om te kijken hoe we deze buurt kunnen verduurzamen. Het lijkt me fantastisch als we de straat Rusland de komende jaren aardgasvrij kunnen maken."

Verschillende monumentale panden in Amsterdam zijn inmiddels verduurzaamd. Gehem: "Je kan iets doen met de gevel, het dak, de ramen, de vloer en kijken naar de warmteopwekking. Zo installeren we vacuümglas. Van een woning waarvan de fundering moest worden hersteld, kregen de palen in de grond warmtewisselaars, waardoor ze nu energie uit de bodem halen."

De rekening voor zo'n verbouwing is al snel honderdduizenden euro's, zegt Gehem, maar voor de lange termijn is het een goede investering. "We hebben aan het begin doorgerekend dat zonder subsidies woningeigenaren dit in twintig jaar terugverdienen. Met de huidige energieprijzen en subsidie kun je die duur halveren."

Jeugd heeft de toekomst

Volgens Wim Jakobsen van monumentenwacht Zeeland zijn met name jongere eigenaren van monumenten geïnteresseerd in het verduurzamen van hun woning. "Het beeld dat er vooral ouderen in monumentale panden wonen klopt, maar je ziet ook steeds meer jonge mensen er wonen. Zij willen verandering brengen. Jongeren denken meer dan ouderen dat de wereld maakbaar is."

Maar in Nederland is het - anders dan in Vlaanderen - zo dat eigenaren van monumentale panden vaak tegen strenge regels van de gemeente aanlopen, die zuinig is op behoud van het historische aangezicht. Jakobsen: "Het is wel zo dat gemeenten daar vaak verschillend over denken. In Zeeland hebben we gemeenten die heel streng zijn, anderen zijn wat makkelijker."

Jakobsen begrijpt de afwegingen van de strengere gemeenten. "We willen het tijdsbeeld van monumenten behouden, al is dat lastig."

Wie in een monument woont ziet de energierekening door het plafond gaan. Moeten oude huizen versneld verduurzaamd worden? Raquel Schilder zoekt het uit in Stand van Nederland: Generatie Next. Deze en eerdere afleveringen kun je nu hier terugkijken via NPO Start.