Renske Leijten (SP) over prijsplafond: ‘Wat er nu ligt is echt een dom plan’
De twijfels over het energieplafond groeien. De kritiek luidt dat de regeling te complex is, dat er duizenden huishoudens buiten de boot vallen en er wordt gevreesd dat grote energiemaatschappijen winst zullen maken door de compensatie. De vraag is of het prijsplafond zoals het nu is inderdaad op 1 januari wordt ingevoerd. Als het aan Renske Leijten ligt in ieder geval niet. "Wat er nu ligt is een dom plan", zegt het SP-Tweede Kamerlid. "Je moet niet vooraf geld geven aan energiemaatschappijen."
Dat het een "dom plan" is "wisten we eigenlijk al toen het in september werd gepresenteerd", zegt Leijten in Goedemorgen Nederland op NPO 1.
Het energieplafond op zichzelf is een goed idee, aldus de SP'er. "Dat doen heel veel Europese landen ook. Daarbij zorg je ervoor dat de huishoudens die nu op stang worden gejaagd door de hoge energieprijzen lucht krijgen."
Maar waar Leijten bezwaar tegen heeft, is dat er nu 'vooraf' geld gegeven wordt aan energiemaatschappijen. "Je weet niet hoe hoog de inkoopprijs is. Je weet niet hoeveel klanten ze hebben. En het risico dat het dan in de winsten gaat zitten, is levensgroot. En daarin zijn ze een beetje dom bezig geweest." Wat de SP betreft komt er dus wél een energieplafond, maar wordt er pas achteraf gecompenseerd.
Verantwoordelijk minister Rob Jetten (Klimaat en Energie) heeft al aangegeven dat er alternatieven zijn wanneer het huidige prijsplafond niet op tijd rondkomt. Zo kunnen huishoudens gecompenseerd blijven worden met de huidige 190 euro per maand, al zal het dan wel een ‘ander’ bedrag worden, zo zei hij in Buitenhof.
Maar daar is Leijten ook niet enthousiast over. "Dat is uiteindelijk ook slecht omgaan met belastinggeld. Er zijn al hele campagnes van mensen die het weggeven omdat ze het niet nodig hebben, en er zijn mensen voor wie het te weinig is", zegt ze. "Het is ook een paniekmaatregel."
Energiebedrijven nationaliseren
Op lange termijn moet er volgens de SP nagedacht worden over het nationaliseren van energiebedrijven. "Het gaat om een nutsvoorziening. We hebben allemaal energie nodig. Het is belangrijk voor de economie, maar we hebben er niets over te zeggen", zegt Leijten. Er worden volgens haar nu "miljarden gestoken in het compenseren van een hoge energieprijs", terwijl er niks voor terugkomt. "Wij zeggen: koop daar dan in ieder geval zeggenschap voor terug en nationaliseer de boel, of kijk of je een eigen staatsbedrijf kan oprichten wat gewoon naast die commerciële bedrijven ook mee kan doen."
Ze realiseert zich dat dit waarschijnlijk makkelijker gezegd is dan gedaan. "Maar we hebben ook wel eens een bank genationaliseerd. Volgens mij is het principe: dat wat van ons allemaal moet zijn, moet ook van ons allemaal zijn."
De SP is over deze kwestie een volkspetitie gestart, die 60.000 keer ondertekend is.
Prijs juist lager door liberalisering?
De energiemarkt in Nederland werd in 2004 geliberaliseerd. Daarvoor konden consumenten niet kiezen bij welk bedrijf ze gas en stroom wilden afnemen, en het idee was juist dat de prijs voor de consument door liberalisering positiever uit zou pakken.
Dat dit nu niet het geval is, komt onder andere door de oorlog in Oekraïne. En ook al is een bedrijf in handen van de staat, krijgt deze nog steeds te maken met een verstoorde markt. "Als het gaat over gas is Oekraïne daar natuurlijk harstikke belangrijk in", zegt Leijten. "Maar als het gaat over het opwekken van energie hebben we ook wel eens een overschot, dat het niet het net op kan. En daarbij zien we dat de oplossingen om het op te slaan niet worden ingezet, omdat het niet winstgevend is voor de bedrijven, terwijl het voor de samenleving heel goed zou zijn."
Leijten stipt aan dat het Zweedse staatsbedrijf Vattenfall op de Nederlandse markt actief is, en dat zij dus ook energiecompensatie krijgen als het huidige prijsplafond doorgang vindt. "Dat gaat dus recht de Zweedse staatskas in." Daarin is volgens haar te zien dat we geen grip hebben op de markt.