Is particulier DNA-onderzoek de toekomst in misdaadbestrijding? ‘VS is er ongelooflijk succesvol mee’

Veel strafzaken blijven, ondanks opgespoord DNA van de dader, onopgelost. Dat komt doordat zeker 30.000 veroordeelde criminelen niet geregistreerd staan in het DNA-databank. Een groot gemis, aangezien DNA de laatste jaren meer en meer een cruciale en doorslaggevende rol speelt in de misdaadbestrijding.

Grote en bekende zaken, waar DNA voor een doorbraak heeft gezorgd, zijn onder meer de Puttense moordzaak, de moord op politica Els Borst, de zaak Nicky Verstappen of de moord op Anne Faber.

Het feit dat het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) voor een dergelijke doorbraak heeft kunnen zorgen, is omdat er een match werd gevonden tijdens het DNA-onderzoek. Dat lukt echter niet altijd, want niet elke veroordeelde crimineel staat geregistreerd met zijn of haar DNA. "De sporen die op plaats delict gevonden worden, kunnen dan niet gekoppeld worden aan deze mensen", schetst Lex Meulenbroek, DNA-deskundige NFI, het gevolg.

Oplossen en voorkomen

Met een uitgebreide DNA-database kunnen zaken niet alleen opgelost worden, maar men kan er ook delicten mee voorkomen. Als voorbeeld noemt Meulenbroek de moord op Borst. "Het onderzoek maakte duidelijk dat er heel veel mensen niet in die DNA-databank staan." De dader kwam pas later in beeld toen hij zijn zus vermoordde. De sporen die bij de moord op Borst waren gevonden zaten al in de databank, maar waren nog niet gekoppeld aan een persoon.

"De dader had al eerder in de databank moeten staan toen hij werd opgepakt voor wapenbezit." Maar hij kwam niet opdagen en werd dus niet in de databank opgenomen. "Gevolg is dat wij veel later de moord op Els Borst konden oplossen en mogelijk had de moord op zijn zuster voorkomen kunnen worden", omdat de dader dan dus al vast zou zitten voor de moord op Borst.

Privacy

Het is dus van cruciaal belang dat de databank zo volledig mogelijk is. Helaas is dat niet het geval. Het aantal niet opgenomen personen, die wel in de databank zouden moeten staan, ligt namelijk behoorlijk hoog. Zeker 30.000 veroordeelde criminelen staan nog niet geregistreerd, domweg omdat zij na hun veroordeling niet komen opdagen voor het DNA-onderzoek.

Om dat te voorkomen is er een wet in de maak. "Die wet zegt dat het DNA niet na de veroordeling wordt afgenomen, maar ervoor." Met andere woorden: een verdachte moet zijn DNA na het verhoor afstaan, nog voordat hij huiswaarts mag. "Mocht die persoon dan vrijgesproken worden, of als de zaak niet verder vervolgd wordt, dan wordt het verzamelde celmateriaal vernietigd", vertelt Meulenbroek. En als de verdachte wel veroordeeld wordt? "Dan gaat het celmateriaal richting NFI. Daar wordt dan een profiel van gemaakt en dat gaat vervolgens de databank in."

Het zorgt er weliswaar voor dat meer mensen in de database terechtkomen, maar is het niet een schending van iemands privacy? Zeker in het geval als iemand ten onrechte in de databank belandt? "Daarom is het ook fysiek gescheiden. Het celmateriaal wordt apart opgeslagen en gaat pas naar het NFI als de veroordeling heeft plaatsgevonden. Waar geen profiel van gemaakt hoeft te worden, wordt vernietigd en komt nooit in de databank terecht", verzekert Meulenbeek.

Particuliere databank

Bij DNA gaat het niet enkel en alleen om het verzamelen ervan. DNA kan namelijk vaker ingezet worden bij het oplossen van misdrijven. Mits de politie gebruik zou mogen maken van gegevens van particuliere DNA-databanken. Dan is er wel actie nodig vanuit Den Haag. Weet ook Ulysse Ellian, Tweede Kamerlid VVD. "De stappen die de politiek nu kan nemen is om in ieder geval een experiment te starten."

Bijvoorbeeld, zo zegt Ellian, "met een onbekende dode en een onopgeloste zaak kijken of er een verdachte in beeld gebracht kan worden". "Wat zijn de problemen waar we tegenaan lopen? Welke privacyvraagstukken zijn er? Dan weten we dit van elkaar en dan kan de politiek bepalen of we dit vaker gaan doen."

'Veelbelovend'

Tot op heden wordt er dus nog geen gebruikt gemaakt van de particuliere databanken en dat is jammer volgens Ellian. "Want deze techniek is heel veel belovend, waarmee je onopgeloste moordzaken misschien kan oplossen."

Ook Meulenbroek ziet potentie en legt uit wat het verschil tussen de databanken is. "Die particuliere databanken zijn gemaakt om verwanten of verre familieleden te vinden en maken gebruik van andere DNA-profielen. Het zijn uitstekende middelen om mensen op te sporen die heel ver van je afliggen, maar toch verwant zijn."

In de Verenigde Staten maken ze al gebruik van deze technieken en daar zijn ze volgens Meulenbroek "ongelooflijk succesvol" mee. "Wij moeten kijken of het in Nederland ook mogelijk is en onder welke omstandigheden. Het is wellicht een zeer goed en ultiem middel voor de opsporing."

LEES OOK: 30 duizend veroordeelde criminelen niet in nationale DNA-databank