Rapport: Aanpak corruptie bij douane schiet nog steeds tekort

Het beleid van de douane om corruptie tegen te gaan schiet nog altijd behoorlijk tekort. Dat concludeert onderzoeksbureau KPMG in een kritisch rapport. De douane is te afwachtend, en de aanpak moet steviger en specifieker. De organisatie past zich te laat aan criminelen aan, die hun werkwijze juist snel aanpassen. De huidige aanpak is "eerder reactief dan proactief".

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen (Toeslagen en Douane) had KPMG om dit rapport gevraagd, na een reeks incidenten met corrupte ex-douaniers. De Rotterdamse douane zou te weinig doordrongen zijn van de risico's. Er is geen specifiek anti-corruptiebeleid voor de risicovolle Rotterdamse haven. Trainingen worden pas sinds kort gegeven.

Corruptieschandalen

Douanemedewerkers zijn voor criminelen zeer interessant omdat zij kunnen helpen illegale ladingen binnen te halen. In de Rotterdamse haven speelden de afgelopen jaren dan ook meerdere corruptieschandalen. Daar zijn meerdere douaniers voor veroordeeld.

Van deze incidenten is volgens de onderzoekers echter weinig geleerd. Daardoor denkt een groot deel van de medewerkers dat corruptie "vooral elders in de organisatie" voorkomt. Wel zijn er enkele maatregelen getroffen om de kans op corruptie te beperken, zoals functieroulatie, het verbod op ad hoc wisselen van diensten en het 4-ogenprincipe. Maar in de praktijk blijken teams af te wijken van deze afspraken, waardoor het effect van de maatregelen gering is.

Privéomstandigheden

Onterecht kijkt de douane te veel naar privéomstandigheden van douaniers als wordt gekeken of zij een risico vormen. Maar werkomstandigheden en privésituaties spelen juist geen grote rol, volgens KPMG. "Samenwerking met criminelen kan onbewust beginnen, als goed bedoelde vriendendienst", zegt Nanette van Schelven, directeur-generaal van de douane, in een reactie. "Soms speelt de verleiding van geld, in combinatie met druk of dreiging. Onze inzet wordt om alle medewerkers te beschermen tegen de risico’s die zij lopen en weerbaarder te maken."

Aanbevelingen

De onderzoekers bevelen onder meer aan op directieniveau een of meer deskundigen aan te stellen die de regie voeren over de aanpak van corruptierisico's. Daarnaast moeten er duidelijke spelregels komen voor alle medewerkers, en een centraal gecoördineerd programma om het bewustzijn rond het thema corruptie te vergroten. Verder moet gebruik worden gemaakt van data-analyse om inzicht te krijgen in mogelijke corruptiesignalen binnen de organisatie.

LEES OOK: Corruptie bij douane: speciaal rechercheteam onderzoekt acht mogelijke gevallen