Boekestijn over federaal Europa: ‘Het gaat niet om soevereiniteit, maar om invloed’

In de vijfde aflevering van Weg van de Wereld ontvangen Rob en ik niemand minder dan Guy Verhofstadt. Guy is negen jaar lang premier geweest van België en tegenwoordig leider van de liberale fractie in het Europees Parlement. Hij is een politicus die zijn ideeën ook in boekvorm aan de man probeert te brengen. Dat soort politici zijn in de 21ste eeuw veel schaarser dan in de 19e eeuw.

Door Arend-Jan Boekestijn

Verhofstadt staat bekend als een federalist. Die term is tegenwoordig zeer impopulair. Veel mensen denken dat alle problemen in de Europese Unie voortkomen uit de neiging van het Europese Parlement en de Commissie om steeds meer macht naar zich toe te trekken. Die houding is soms irritant, maar soms kunnen grensoverschrijdende problemen toch echt beter supranationaal worden aangepakt.

Veel mensen denken ook dat democratie alleen gestalte kan krijgen op het niveau van de natiestaat. Die mensen wijzen dus het Europees Parlement af en zijn niet bereid om delen van de nationale soevereiniteit over te hevelen naar het supranationale niveau.

'Gulden was geen onafhankelijke munt'

Die opvatting is om een aantal redenen oppervlakkig. Behoud van nationale soevereiniteit voorkomt niet dat het nationale beleid van andere staten een grote impact kunnen hebben op de eigen natiestaat. Voordat de euro werd ingevoerd was de Nederlandse gulden vrijwillig gekoppeld aan de Duitse mark omdat dat de beste manier was om onze rente laag te houden. Dat betekende dat de Nederlandse monetaire soevereiniteit eenvoudigweg een wassen neus was.

Interdependentie, oftewel wederzijdse afhankelijkheden, kunnen dus leiden tot integratie. Bijvoorbeeld in de vorm van een gemeenschappelijke munt, omdat dat de enige manier was om af te komen van het Duitse rentedictaat dat door de inflatoire werking van de Duitse eenwording aardig begon te knellen.

'Tijdens interbellum stortte Nederlandse export in'

Dat betekent niet dat er bij de totstandkoming en besturing van de euro geen grote fouten zijn gemaakt, maar wel dat de stelling dat monetaire nationale soevereiniteit ons altijd het paradijs brengt niet waar is. Een klein land als Nederland is zo afhankelijk van het beleid van onze belangrijkste handelspartners dat het aantrekkelijk wordt om via Europese integratie greep te krijgen op hun politiek. Tijdens de crisisjaren in het interbellum daalde de Nederlandse export naar Frankrijk, het VK en zelfs Duitsland door protectionistische maatregelen waar wij niets aan konden doen. Na de Tweede Wereldoorlog kon Nederland via het Europese Hof protectionistische maatregelen van andere lidstaten terugdraaien. Dat was oneindig veel beter dan voor de Tweede Wereldoorlog. Iedereen die een Nexit bepleit en de nationale soevereiniteit verabsoluteert dient zich te verdiepen in het interbellum. De Nederlandse soevereiniteit was toen onbegrensd, maar ‘beggar my neighbour policies’ ondermijnde onze welvaart.

'Buitenlandse politieke invloed van Nederland is zeer beperkt'

Er is er nog een andere reden waarom federale oplossingen niet altijd fout zijn. Europa verliest met de snelheid van het licht aan invloed in een wereld die steeds meer gedomineerd wordt door China en India terwijl de VS onder Trump eveneens aan invloed verliest en de Britten ons verlaten. Wat heeft het voor zin om de defensie van Europa nog steeds op nationale leest te schoeien? Kunnen wij geen schaalvoordelen behalen op Europees niveau? Nederland is een klein land en onze buitenlandse politieke invloed is zeer beperkt. Als Europa erin slaagt om met een stem te spreken moeten de VS, Rusland en China wel luisteren. Niemand kan ontkennen dat wij samen sterker staan.

Nieuw Europees model

Tenslotte impliceert een federale oplossing geenszins dat de bevoegdheden van het supranationale centrum onbegrensd zijn. Men zou zelfs een model kunnen bedenken waar een relatief zwak centrum slechts enkele terreinen bestiert terwijl de lidstaten hun soevereiniteit behouden op de overige terreinen. Een dergelijk model waar de macht van het centrum zich beperkt tot handelspolitiek, gemeenschappelijke markt, bescherming buitengrenzen, aankoop defensiemateriaal, coördinatie buitenlandse politiek, heeft ook nog eens het voordeel dat de nationale democratie betekenisvol kan blijven.

Samenvattend, het gaat niet om behoud van soevereiniteit maar om invloed. Europese samenwerking beperkt tot een aantal terreinen kan onze greep op onze handelspartners versterken. Met een Nexit wordt het kind met het badwater weggegooid. Verhofstadt heeft dat beter begrepen dan Baudet.

Weg van de Wereld, zaterdag om 22.35 uur op NPO 2

In Weg van de Wereld ontvangen strateeg Rob de Wijk en oud-Kamerlid voor de VVD Arend-Jan Boekestijn deze week Oud-Belgisch premier en Brexit-onderhandelaar Guy Verhofstadt. Waar staat Nederland op het wereldtoneel? En is meer Europese samenwerking wel de oplossing? Wereldse Zaken in Weg van de Wereld. Zaterdag 22.35 op NPO2