Kletskoek dat de Nederlander geen vertrouwen heeft in de politiek
Tot vervelens toe komen onderzoeksbureaus steeds met cijfers dat Nederlanders geen vertrouwen hebben in ‘de politiek’. Volgens columnist Arendo Joustra ligt de werkelijkheid een tikkeltje anders.
Als je de media mag geloven, is de waardering voor de politiek tot een dieptepunt gedaald. Zeker na een week waarin de coalitie zich geheel vrijwillig in een crisis heeft gestort, klinkt dat zeer aannemelijk. Bovendien houden de media straatinterviewtjes die dat gebrek aan vertrouwen bij het publiek volmondig illustreren.
Al is er natuurlijk wel sprake van het echoput-effect. Als politici zelf verkondigen dat de ‘mensen in het land’ geen ‘gedoe’ willen, maar vinden dat ‘politici problemen moeten oplossen’, dan is het niet verwonderlijk dat ‘de man in de straat’ dit nabauwt. Die vindt natuurlijk ook dat het een ‘puinzooi’ is. Die gaat heus niet zeggen dat het allemaal wel meevalt en politici zich niet zo moeten aanstellen.
Maar los hiervan, zullen de cijfers van de onderzoeksbureaus heus wel kloppen. Alleen blijven we dan zitten met de vraag waarom Nederlanders, als het vertrouwen inderdaad zo laag is, er dan niet naar handelen. Elke keer als er verkiezingen zijn voor de Tweede Kamer, komt ruim driekwart van de stemgerechtigden opdraven. Dat is veel.
Bij de laatste Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025 bijvoorbeeld was de opkomst zelfs ruim 78 procent. Ruim 10 miljoen van de ruim 13 miljoen Nederlanders die mochten stemmen, namen daadwerkelijk de moeite om door weer en wind hun stem uit te brengen.
Dat doe je toch niet als je geen vertrouwen hebt in de politiek?
Die structureel hoge opkomst van driekwart bij landelijke verkiezingen ontmantelt volgens mij al die verhalen over de kloof tussen politiek en burger, over dalend vertrouwen, over desinteresse. Ook al omdat er geen dalende trend zichtbaar is in het opkomstpercentage. De laagste opkomst sinds het afschaffen van de opkomstplicht is inmiddels bijna drie decennia oud (73,35 procent in 1998). Zelfs dat relatief lage cijfer is hoger dan de opkomst bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen of de verkiezingen voor het Britse Lagerhuis.
Drie keer per week scherpe opinies voor een nieuwe tijd, onder meer met deze column van Jan Latten? Abonneer je gratis!
Het kan natuurlijk zo zijn dat kiezers een keertje gaan stemmen hoewel ze geen vertrouwen in Den Haag hebben. Maar ze doen het niet een keertje, ze doen dat keer op keer. Bij alle landelijke verkiezingen komen ze steeds in groten getale opdraven. Blijkbaar geven ze in enquêtes het gewenste antwoord, omdat de heersende opinie nu eenmaal voorschrijft dat er geen vertrouwen is in de politiek. Maar kennelijk is hun vertrouwen groot genoeg om van hun kiesrecht gebruik te maken.
Misschien stemmen sommige kiezers uit burgerplicht. Misschien uit gewoonte. Misschien uit groepsdwang. En misschien vertaalt het gebrek aan vertrouwen zich in wispelturigheid en stemmen ze elke keer op een andere partij. Vandaar die volatiliteit. Al kan die ook worden verklaard uit de emancipatie van de kiezers, die, anders dan tijdens de verzuiling, niet meer stemmen overeenkomstig de groep waartoe ze behoren.
Nee, als je echt geen vertrouwen hebt in het systeem, dan blijf je natuurlijk thuis, zoals gebeurt bij verkiezingen voor de gemeenteraad, de Provinciale Staten en het Europees Parlement, waar de opkomst tussen de 46 en 59 procent blijft steken.
Dat dit percentage bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer zoveel hoger ligt, moet tevreden stemmen. Kortom, al dat gesomber over gebrek aan vertrouwen, is een beetje overdreven.