Het Nederlandse ongemak over oorlog: 'We willen veiligheid, maar schrikken van de risico's'
Nederlanders willen veilig zijn, maar schrikken als oorlog ineens dichtbij komt. Die conclusie trekt Tine Molendijk, cultureel antropoloog, bijzonder hoogleraar aan de Radboud Universiteit en universitair hoofddocent aan de Nederlandse Defensie Academie.
De Nederlandse wapenfabrikant Destinus maakte afgelopen week met trots bekend dat zijn raketten de Krimbrug hebben geraakt. Dat leidde in het hele land tot discussie. Omwonenden van het defensiebedrijf in Hengelo reageerden tegelijkertijd angstig en nuchter.
Die reacties zijn typerend voor de Nederlandse houding tegenover oorlog, stelt Molendijk in het radioprogramma WNL In de Kantine. "Wat ik meestal zie als antropoloog, is dat we in Nederland, en daar mogen we heel blij mee zijn, lang geen oorlog hebben meegemaakt. We hebben het ook uitbesteed aan een heel professionele krijgsmacht. Maar daardoor wordt het niet meer als een soort onderdeel van je burgerschap gezien."
Nederlanders begrijpen sinds de Russische invasie van Oekraïne dat Defensie niet langer een soort Artsen Zonder Grenzen is, vervolgt de cultureel antropoloog. "Maar dat is de theorie. In de praktijk schrikken we als er echt iets gebeurt. Dan raken we eigenlijk ook in de kramp. We willen wel veilig zijn, maar de kosten toch niet graag."
'Naïef'
Oud commandant Strijdkrachten Mart de Kruif wijst erop dat Nederland al veel langer betrokken is bij de oorlog dan sommigen lijken te beseffen. "We zijn begonnen met scherfvesten te leveren. Daarna zijn we tanks gaan leveren, vliegtuigen, F-16's, alles. Als wij denken dat wij niet op een doelenlijst van Rusland staan sinds het begin van de oorlog, zijn we heel naïef."
Molendijk vervolgt dat we in een post-heroïsche samenleving leven en daardoor anders naar risico's kijken. "Door de eeuwen heen hebben we geweld, ziekte en dood naar de marges van de samenleving geschoven. Dat willen we ook niet graag meer zien. Gelukkig maar. Individuele levens hebben meer waarde gekregen. Als er iets fout is gegaan, willen we eigenlijk meteen een schuldige vinden. En we willen dat het nooit meer gebeurt. Zero tolerance, zeggen we dan."
De tekst gaat verder onder de X.
Deze week ontstond er ophef omdat wapenbedrijf Destinus trots sprak over leveringen aan Oekraïne. Cultureel antropoloog Tine Molendijk: "We snappen sinds de inval in Oekraïne dat Defensie geen Artsen Zonder Grenzen is. Het is een geweldsorganisatie die moet vechten als het kan.… pic.twitter.com/SGr0DutET5
— WNL Vandaag (@WNLVandaag) November 21, 2026
Een oorlog heeft echter grote gevolgen. Er vallen slachtoffers. Molendijk: "We kunnen ons in theorie committeren aan iets, maar vervolgens stomverbaasd zijn als er daadwerkelijk schade wordt berokkend. Of als er iets fout gaat, wat gewoon eenmaal kan gebeuren. Bij alles, dus ook in oorlog."
Risicoacceptatie
Molendijk wijst op een militaire oefening in Duitsland waarbij een Nederlander is omgekomen. "Journalisten knikten eerder dat de risicoacceptatie hoger moet. Maar hierna werd ik onmiddellijk gebeld door dezelfde journalisten. Hoe kan dit? Welke veiligheidsregels zijn er geschonden? Moeten die aangescherpt worden? Hoe zorgen we dat het nooit meer gebeurt?"
Ze pleit voor een andere mindset: "Wat we eigenlijk juist moeten vragen, is niet: hoe kan dit nooit meer gebeuren? Maar: hoe gaat de samenleving hier nou mee om?"
Tegelijkertijd waarschuwt de cultureel antropoloog voor mensen die te veel uit zijn op oorlog. "Sommige mensen zijn soms vol oorlogsenthousiasme vanwege dat complete gebrek aan besef van wat voor ellende oorlog is. Die zeggen: 'We pakken de Russen, het maakt ons niet uit, we gaan vechten'. Dus dat is van beide kanten een soort van naïviteit."