Tekstgrootte
Artikel delen
  • Gekopieerd
Sven op 1 Politiek

Wereldorde onder druk na ontmoeting Trump, Poetin en Xi: 'Internationale rechtsorde is aan het eroderen'

Peter Visser
•

De internationale rechtsorde zoals we die kennen, is aan het "eroderen". Dat zegt viceadmiraal buiten dienst Ben Bekkering, op de dag dat de Amerikaanse president Donald Trump, de Russische president Vladimir Poetin en de Chinese president Xi Jinping elkaar hebben ontmoet. Volgens Bekkering laat vooral de houding van Trump tegenover Poetin zien hoe de internationale verhoudingen veranderen. "We zien een heleboel dingen gebeuren in Amerika die erop wijzen dat Trump geïnteresseerd is in een zakendeal."

De veelbesproken ontmoeting tussen Trump, Poetin en Xi Jinping is vanmiddag na ongeveer een uur en twintig minuten geëindigd. Het gesprek tussen de drie wereldleiders vond plaats in de marge van de APEC-top, het economische samenwerkingsverband van landen rond de Stille Oceaan. In een gezamenlijke verklaring, gepubliceerd door Chinese staatsmedia, stellen de drie leiders dat ze de productie van geraffineerde aardolieproducten willen opvoeren.

Ook spreken de leiders in de verklaring de ambitie uit om de Verenigde Naties te hervormen, zodat de organisatie effectiever kan optreden bij het handhaven van de internationale vrede. Daarnaast stellen ze dat het "Internationaal Strafhof en andere soortgelijke instellingen geen misbruik mogen maken van hun rechtsbevoegdheid". Ook benadrukken ze het belang van diplomatieke immuniteit voor staatsfunctionarissen.

'Wereld doet je aan alle kanten verrassen'

Ondertussen maakte Taiwan, dat door China als onderdeel van zijn grondgebied wordt beschouwd, vandaag bekend dat het twee Russische strategische bommenwerpers heeft gesignaleerd in zijn luchtverdedigingsidentificatiezone. De toestellen vlogen langs de oostkust van het eiland en werden nauwlettend gevolgd door de Taiwanese krijgsmacht.

"Het is een wereld die je alle kanten op doet verrassen, elke ochtend weer", reageert viceadmiraal buiten dienst Ben Bekkering in het radioprogramma Sven op 1. Hij ziet de gebeurtenissen rond Taiwan niet helemaal los van de APEC-top in Shenzhen, in het zuiden van China.

Die ontmoeting tussen de drie wereldleiders doet hem denken aan de Conferentie van Jalta in februari 1945, waar de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt, de Britse premier Winston Churchill en Sovjetleider Jozef Stalin afspraken maakten over de naoorlogse wereldorde.

Ben Bekkering
Ben Bekkering
Voormalig vice-admiraal der Nederlandse Zeestrijdkrachten

“"Het heeft heel lang goed gewerkt, maar uiteindelijk zijn we toch uitgegleden. De internationale rechtsorde is een beetje aan het eroderen.”

"We hebben drie leiders, Trump, Poetin en Xi, die een andere machtsbasis hebben en verschillen in sterkte, maar die bij elkaar zitten en geloven in invloedssferen", zegt hij. "Op de Conferentie van Jalta in 1945 moesten Roosevelt en Churchill iets toegeven aan Stalin, namelijk een invloedssfeer, om de United Nations binnen te halen, in de hoop dat de United Nations iedereen zou kunnen bekeren tot de internationale rechtsorde."

Volgens Bekkering staat diezelfde internationale rechtsorde, die na de Tweede Wereldoorlog werd opgebouwd, door de houding van de huidige wereldleiders steeds verder onder druk. "Het heeft heel lang goed gewerkt, maar uiteindelijk zijn we toch uitgegleden. De internationale rechtsorde is een beetje aan het eroderen."

Trump noemt Poetin 'zijn vriend'

Dat de internationale verhoudingen veranderen, blijkt volgens Bekkering ook uit de manier waarop Trump met Poetin omgaat. Toen de Amerikaanse president vandaag een ruimte binnenkwam waar Poetin al zat te wachten, begroette hij zijn Russische ambtgenoot opvallend hartelijk. "Wie is dat? Hij is mijn vriend", zei Trump toen hij Poetin zag.

Op de vraag waarom Trump opnieuw zulke vriendschappelijke gebaren naar Poetin maakt, zegt Bekkering: "We zien een heleboel dingen gebeuren in Amerika die erop wijzen dat Trump geïnteresseerd is in een zakendeal, en niet zozeer in het bewaken van de soevereiniteit van Oekraïne."

Ben Bekkering
Ben Bekkering
Voormalig vice-admiraal der Nederlandse Zeestrijdkrachten

“Als Trump zegt dat Oekraïne niet de olie- en gasinfrastructuur moet aanvallen, de sancties voor Rusland verlicht en Poetin zijn vriend noemt, dan vind ik hem wel op die eend gaan lijken.”

Trump liet zich in het verleden vaker lovend uit over Poetin, maar leek op andere momenten juist de kant van de Oekraïense president Volodimir Zelensky te kiezen. Volgens Bekkering wordt inmiddels steeds duidelijker waar de sympathie van de Amerikaanse president ligt. "Je zou bijna kunnen zeggen: als het kwaakt, loopt en zwemt als een eend, dan is het waarschijnlijk een eend. Als Trump zegt dat Oekraïne niet de olie- en gasinfrastructuur moet aanvallen, de sancties voor Rusland verlicht en Poetin zijn vriend noemt, dan vind ik hem wel op die eend gaan lijken."

Die houding roept volgens Bekkering vragen op, omdat Rusland nog altijd wordt beschouwd als een grote bedreiging voor de veiligheid van NAVO-landen. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte benadrukte dat onlangs nog. "Het staat nog altijd keihard overeind: wij zien Rusland als een fundamentele bedreiging voor onze veiligheid", zegt ook Bekkering. "Daar staat ook de handtekening van Amerika onder."

Tegelijkertijd merkt de viceadmiraal dat de politieke uitspraken van Trump niet altijd overeenkomen met de militaire samenwerking tussen de Verenigde Staten en Europese bondgenoten. "Dat is dus de ene kant, maar aan de andere kant zie je dat Trump met dit soort uitingen richting Poetin verwarring zaait. Dat is waar we de afgelopen twee jaar al naar zitten te kijken. Als het echt op de werkvloer aankomt, is onze samenwerking met Amerikaanse mariniers nog steeds heel innig en goed, en ook eensgezind. Je ziet dat het ook wordt gewaardeerd. Dat geldt hetzelfde voor onze luchtmacht. Tegelijkertijd zie je een Amerikaanse regering die af en toe heel andere dingen uitstraalt. Dat maakt het zo onvoorspelbaar."

Luister dit gesprek terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Om deze content te bekijken dien je akkoord te gaan met sociale media cookies.

"Maar dan is het goed om terug te keren naar die eend: het blijft kalm aan de oppervlakte, maar is onder water als een gek aan het peddelen. Dat is een beetje de wereld waarin we verkeren", zegt de viceadmiraal buiten dienst.

Hij vindt dat "Europa echt dingen zelf voor elkaar moet krijgen. Je komt aan tafel als je je eigen broek kan ophouden. Daar is al veel over gezegd. Het is niet makkelijk, met zo'n bijeenkomst, als je die drie heren ziet zitten, wordt het eens te meer duidelijk: er mist een belangrijk deel van de wereld."

Nederlandse wapenfabrikant Destinus onder vuur

De discussie over de rol van het Westen in de oorlog in Oekraïne speelt ook dichter bij huis. Zo maakte de Nederlandse wapenfabrikant Destinus gisteren bekend dat Oekraïne zijn kruisraketten en drones heeft ingezet bij de aanval op de Krimbrug. Volgens onderzoek van NRC zouden medewerkers van het bedrijf bovendien actief betrokken zijn geweest bij de strijd in Oekraïne. Zo hebben zij volgens de krant maandenlang in Oekraïne op Russische Shahed-drones gejaagd. Destinus ontkent zelf militaire operaties te hebben uitgevoerd en stelt alleen technische ondersteuning te hebben verleend.

Volgens NRC beschouwen deskundigen op het gebied van oorlogsrecht de handelingen van Destinus als rechtstreekse deelname aan vijandelijkheden. Dat zou veiligheidsrisico's kunnen opleveren voor Oekraïense burgers en Nederland. Ook Bekkering herkent dat gevaar. "Destinus heeft de keus gemaakt om het naar buiten te brengen. Dat zou niet mijn keuze zijn geweest, vooral omdat je weet dat het heel gevoelig is."

"Aan de andere kant moeten we ook onderkennen dat de steun die we met z'n allen als Europa en zelfs Amerika geven aan Oekraïne, uitgebreid is. De vraag is altijd: hoe ver moet je gaan in het leveren van steun? Moet dat echt met technische kennis zijn? Moet het het leveren van spullen zijn? Juridisch is het vrij sterk dat als je gaat deelnemen aan de strijd, je je in het strijdkamp begeeft. Daar wordt nu over gesproken, Destinus ontkent dat."

Ben Bekkering
Ben Bekkering
Voormalig vice-admiraal der Nederlandse Zeestrijdkrachten

“In het oorlogsrecht is overigens een hele harde grens: als je echt deel gaat nemen aan gevechtsacties, word je een strijder en een legitiem doelwit in die oorlog.”

De topman van Destinus zegt tegen NRC dat de berichtgeving gevolgen kan hebben voor de veiligheid van het bedrijf, zijn medewerkers en hemzelf. "We verwachten dat NRC de feiten controleert en deze nauwkeurig in de juiste context en zonder sensatiezucht weergeeft, met name wanneer er levens op het spel staan." Volgens hem voert Destinus zelf geen militaire operaties uit.

Bekkering vindt dat die reactie laat zien hoe ingewikkeld de kwestie is. "Dat is al een veel genuanceerder verhaal. Dat doet ook recht aan hoe je naar deze zaak moet kijken. Er wordt steun geleverd aan Oekraïne", zegt hij. "De mate waarin je steun geeft en hoe ver je die steun laat reiken, ligt in juridische regels vast, maar ligt ook aan wat je wil uitstralen als land. Daar zijn we als Westen voorzichtig in. Sommigen zeggen te voorzichtig, anderen zeggen niet voorzichtig genoeg."

Uiteindelijk draait het volgens hem om de vraag waar militaire ondersteuning ophoudt en rechtstreekse deelname aan de oorlog begint. "In het oorlogsrecht is overigens een hele harde grens: als je echt deel gaat nemen aan gevechtsacties, word je een strijder en een legitiem doelwit in die oorlog. Dat is een harde grens die je kan stellen. Maar ben je een strijder als je iets vanuit een container in Nederland kan aansturen? Daar wordt het al schimmig."

Wat vond je er van?

Laat ons weten wat je van dit artikel vindt, deel jouw mening en praat mee.

Ook de moeite waard
Meest gelezen
Korte WNL video's
Meer van WNL
Steun WNL

Word lid. Het telt.

Waardeert u onze programma's? Steun WNL dan met de jaarlijkse bijdrage van slechts €8,50, de wettelijk minimale verplichte bijdrage voor omroepen.

Hiermee helpt u ons journalistieke geluid te behouden en voorkomt u dat WNL zijn publieke status en zendtijd verliest.

€ 8,50 per jaar

Word lid van WNL
Goedemorgen Nederland Op Zondag Stand van Nederland Café Kockelmann In de kantine Sven op 1 Het Misdaad- bureau