Tekstgrootte
Artikel delen
  • Gekopieerd
Sven op 1 Politiek

Succesvol minderheidskabinet vraagt om 'fundamentele reset' van politiek Den Haag, zegt hoogleraar

Peter Visser
•

Wil het Scandinavische model in Nederland werken, dan heeft heel politiek Den Haag een "fundamentele reset" nodig. Dat zegt de Deens-Nederlandse hoogleraar Claes de Vreese in het radioprogramma Sven op 1, waarmee hij met een knipoog verwijst naar de woorden van VVD-leider Dilan Yesilgöz. Oud-informateur Mariëtte Hamer vraagt zich ondertussen af welke rol Sybrand Buma precies gaat vervullen. "Het is ook kwetsbaar voor de minister-president. Uiteindelijk moet hij zelf leiding geven aan het kabinet."

Na de ruzie binnen de coalitie over het Belastingplan wordt in Den Haag opnieuw gesproken over het Scandinavische model. In landen als Denemarken en Zweden zijn minderheidskabinetten gebruikelijk en maken regeringspartijen regelmatig afspraken met oppositiepartijen om voldoende steun voor hun plannen te krijgen.

D66 en CDA sloten onlangs buiten de VVD om een akkoord met linkse oppositiepartijen, wat leidde tot een kabinetscrisis. Buma moet nu onderzoeken hoe het kabinet structurele afspraken met de oppositie kan maken om nieuwe politieke crises te voorkomen.

'Het vereist ontzettend veel van het kabinet'

In Zweden, Denemarken en Noorwegen bestaat al jarenlang ervaring met minderheidskabinetten. Tijdens de formatie liet de coalitie zich daarom adviseren door Claes de Vreese, hoogleraar Politieke Communicatie. Volgens hem vraagt het Scandinavische model om een andere manier van samenwerken, zowel binnen het kabinet als in de Tweede Kamer.

"De crux van een goed functionerend minderheidskabinet is dat je bereid bent om mee te bewegen met de onderhandelingen met de Kamer. En dat het parlement wordt gezien als medewetgever, meer dan alleen als oppositie. Dat is een heel belangrijk onderdeel."

Luister hier naar deze uitzending als podcast:

Om deze content te bekijken dien je akkoord te gaan met sociale media cookies.

In Scandinavië zijn minderheidskabinetten vaak afhankelijk van de steun van een aantal vaste oppositiepartijen. "In de Scandinavische landen heb je heel vaak dat er een paar partijen zijn waar een minderheidskabinet op kan leunen, maar ook niet altijd en zeker in de laatste jaren is het blokkensysteem wat zwakker geworden, en zie je een variant ontstaan waarin een minderheidskabinet wel met meerdere partijen deals kan sluiten. Dat vereist ontzettend veel van het kabinet zelf, maar het eist ook veel van de Kamer."

Dat betekent volgens de hoogleraar dat oppositiepartijen moeten accepteren dat ze niet bij iedere onderhandeling betrokken worden. "Het eist heel veel discipline bij onderhandelingen en het vereist dat je accepteert: soms zit je wel in een compromisclubje en soms niet. Dat moet je als Kamer in de breedte accepteren, anders gaat zo'n variant niet werken."

'Deense PVV' steunde belastingwet

Een belangrijk verschil met Nederland is volgens De Vreese dat Denemarken en Noorwegen geen Eerste Kamer hebben. Ook Zweden kent een eenkamerstelsel. Daardoor hoeven minderheidskabinetten niet in twee parlementaire kamers afzonderlijk meerderheden te zoeken. Daarnaast is de politieke cultuur volgens hem anders. "Maar in het parlement zelf is ook een cultuur van samenwerken en meeonderhandelen."

Claes de Vreese
Claes de Vreese
Wetenschapper

“Een partij als de PVV doet volledig mee in het democratisch proces. Dat zijn belangrijke verschillen met de cultuur van de Nederlandse Tweede Kamer.”

"Vorige week kreeg Denemarken een nieuwe belastingwet. Die werd aangenomen met het minderheidskabinet en de Deense PVV. Je kunt van alles afdwingen op de inhoud van de afspraak, maar het laat zien dat er in het parlement alleen maar partijen zitten die serieus mee-onderhandelen en die zich kunnen beperken tot bijvoorbeeld een belastingonderwerp. Een partij als de PVV doet volledig mee in het democratisch proces. Dat zijn belangrijke verschillen met de cultuur van de Nederlandse Tweede Kamer."

De belangrijkste voorwaarde voor een succesvol minderheidskabinet ligt volgens De Vreese bij de coalitiepartijen zelf. Zij moeten onderling goed kunnen samenwerken. "Anders sta je met 1-0 achter."

Welke rol krijgt Buma?

Juist die onderlinge samenwerking bleek de afgelopen dagen een groot probleem voor D66, CDA en VVD. Om nieuwe conflicten te voorkomen, heeft het kabinet Sybrand Buma ingeschakeld. Maar wat hij precies gaat doen, is volgens oud-informateur Mariëtte Hamer nog onduidelijk.

Buma wordt geen verkenner, informateur of tussenformateur. Hamer, die zelf in 2021 informateur was tijdens de formatie van het kabinet-Rutte IV, vraagt zich af welke rol de oud-CDA-leider krijgt. Ook tijdens het debat van afgelopen nacht werd dat volgens haar niet duidelijk. "Het klinkt mij in de oren alsof hij een grote mediator moet worden, tussen het kabinet zelf en delen van de Kamer met wie het kabinet wil samenwerken, maar dat is niet helemaal helder."

Vanuit de oppositie klinkt eveneens kritiek op het inschakelen van Buma, omdat hij als vicepresident van de Raad van State een onafhankelijke adviesrol vervult. Oppositiepartijen vrezen dat hij in een lastige positie terechtkomt als hij zich gaat bemoeien met politieke afspraken waarover de Raad van State later mogelijk moet adviseren.

"Er zit spanning op de lijn", vindt ook Hamer. Toch begrijpt ze waarom de coalitiepartijen bij Buma zijn uitgekomen. "Hij is ook oud-informateur van dit kabinet, toen het nog ging tussen Jetten en Bontenbal. Hij geniet vertrouwen van alle drie de partijen. Ik begrijp in die zin dat ze bij hem uitkomen, maar het is heel kwetsbaar. Het is ook heel kwetsbaar voor de minister-president. Uiteindelijk moet hij zelf leiding geven aan het kabinet."

'Het probleem is niet opgelost'

Hamer vraagt zich bovendien af of D66, CDA en VVD er alsnog in zullen slagen om het experiment met een minderheidskabinet tot een succes te maken. Volgens haar speelden vergelijkbare problemen al tijdens de formatie van het kabinet-Rutte IV. "Destijds speelde eigenlijk hetzelfde probleem, met deze drie partijen. Ze wisten niet precies wie ze erbij wilden. De ene helft wilde de ChristenUnie, de andere helft wilde toen nog PvdA en GroenLinks samen."

Volgens Hamer laat de recente kabinetscrisis zien dat de onderlinge verdeeldheid nog altijd niet is verdwenen. Hoewel de coalitiepartijen na dagenlang overleg hebben besloten samen verder te gaan, is daarmee volgens haar de belangrijkste oorzaak van de crisis niet weggenomen.

"In die zin is er niet veel veranderd en dat maakt mij ook heel bezorgd over de situatie. Je had gehoopt dat na die reset men er in ieder geval onderling een beetje uit was gekomen. En het was gisteren iets vrolijker. Dat is altijd goed, niemand wil in dit land een kabinetscrisis die leidt tot een kabinetsval. Maar het probleem is niet opgelost. De vraag is dan: gaat het nu wel opgelost worden?"

Wat vond je er van?

Laat ons weten wat je van dit artikel vindt, deel jouw mening en praat mee.

Ook de moeite waard
Meest gelezen
Korte WNL video's
Meer van WNL
Steun WNL

Word lid. Het telt.

Waardeert u onze programma's? Steun WNL dan met de jaarlijkse bijdrage van slechts €8,50, de wettelijk minimale verplichte bijdrage voor omroepen.

Hiermee helpt u ons journalistieke geluid te behouden en voorkomt u dat WNL zijn publieke status en zendtijd verliest.

€ 8,50 per jaar

Word lid van WNL
Goedemorgen Nederland Op Zondag Stand van Nederland Café Kockelmann In de kantine Sven op 1 Het Misdaad- bureau