Wordt schilderij met ‘naziverleden’ de allerduurste Van Gogh? ‘Het gaat om een bizar werk’
Een meesterwerk van Vincent van Gogh wordt vandaag voor een recordbedrag geveild. Even leek de verkoop niet door te gaan vanwege het omstreden verleden van het schilderij. Het werk zou namelijk onder druk van het naziregime zijn verkocht. Kunstexpert Bianca Frölich heeft haar twijfels bij deze lezing, vertelt ze in Goedemorgen Nederland.
Het gaat om Châtaigniers en fleurs, in Nederland bekend als Bloeiende kastanjebomen. Het doek werd in mei 1890 geschilderd, slechts twee maanden voor de dood van Van Gogh, en wordt door veilinghuis Sotheby's in New York aangeboden met een geschatte opbrengst van 180 miljoen dollar (ruim 160 miljoen euro). Daarmee kan het schilderij het duurste werk van Van Gogh ooit worden dat op een veiling is verkocht.
"Het gaat om een bizar werk, omdat het in zijn allerlaatste periode geschilderd is", zegt Frölich. "Het mooie bij dit werk is dat er een brief bestaat die specifiek over dit werk gaat. Die heeft hij aan zijn broer geschreven op 25 mei 1890. Daarin zegt hij dat hij dit bijzondere werk heeft voltooid."
Volgens de kunstexpert laat dit een grote fascinatie van Van Gogh zien voor Japanse prentkunst. "Het is een visueel ontzettend aantrekkelijk werk uit een heel belangrijke periode, waarin hij in de laatste twee maanden van zijn leven nog erg actief was."
Het huidige record staat op naam van Verger avec cyprès, dat in 2022 bij Christie's ruim 117 miljoen dollar opbracht. Het schilderij is afkomstig uit de omvangrijke privécollectie van de Argentijnse familie Blaquier-Arrieta en was tientallen jaren nauwelijks voor het publiek te zien. "Het werk is sinds 1964 niet meer tentoongesteld aan het publiek. Er zijn nog maar acht werken in privéverzamelingen uit deze periode. Vandaag gaat deze dus onder de hamer. Ik ben zo benieuwd wat dit gaat doen."
Mogelijke miljoenenrel
Maar waarom is er zoveel ophef over dit schilderij? Frölich legt uit dat het doek eerder eigendom was van de Joodse Duitse uitgever Samuel Fischer. "In 1909 heeft hij het werk aangekocht. Uiteindelijk is het werk weer verkocht in 1936, nadat Fischer in 1934 overleed. Er zitten daar een aantal lastige punten. In 1932/1933 is het werk namelijk aangeboden bij een Amsterdamse kunsthandelaar, maar de familie zegt nu dat het werk onder druk van het naziregime is verkocht."
Volgens Frölich zitten er, gezien de tijdlijn, meerdere tegenstrijdigheden in het verhaal. "Is het werk dan begin jaren 30 dan ook echt aangeboden bij die Amsterdamse kunsthandelaar? In deze tijd moeten we dat eerlijk blijven bekijken. Bewijst de Joodse achtergrond van iemand automatisch dat er sprake was van een gedwongen verkoop? Sotheby's zegt in dit geval van niet."
Volgens de erfgenamen was er mogelijk wel sprake van een gedwongen verkoop. Daarom stellen zij aanspraak te maken op een deel van de opbrengst. Inmiddels hebben de betrokken partijen een akkoord bereikt, waardoor de veiling alsnog kan doorgaan. Daarmee kan de verkoop doorgaan.