Kabinet schakelt Buma in om crisis te bezweren, maar 'het voelt als uitstel van executie'
Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA maakt een doorstart na dagen van crisisoverleg. Oud-CDA-leider Sybrand Buma krijgt een maand de tijd om de samenwerking tussen kabinet en Kamer te verbeteren. Premier Rob Jetten hoopt met structurele afspraken voor meer rust en duidelijkheid te zorgen. Maar of daarmee de politieke problemen daadwerkelijk worden opgelost, is nog maar de vraag. Politiek verslaggever Tessa van Viegen spreekt van "uitstel van executie."
Premier Jetten wil af van de voortdurende politieke onrust en de moeizame onderhandelingen over begrotingen en belastingen. Het moet volgens hem anders: "Minder Haags gedoe en interne discussie, meer rust en duidelijkheid." Daarvoor wil hij met de Tweede Kamer structurele afspraken maken over het financiële raamwerk en de spelregels voor de samenwerking.
Jetten denkt daarbij aan een zogenoemd Scandinavisch model. In landen als Denemarken bestaan informele afspraken tussen politieke partijen over onderwerpen die meerdere jaren meegaan. Sybrand Buma, vicepresident van de Raad van State, gaat onderzoeken hoe zo'n werkwijze ook in Nederland kan helpen.
Buma krijgt een maand de tijd
Buma moet met coalitie- en oppositiepartijen in gesprek om te kijken hoe er voor de komende jaren een gedragen financieel raamwerk kan komen. Ook moet hij onderzoeken hoe de minderheidscoalitie de afgelopen maanden tot besluiten is gekomen en hoe dat beter kan worden georganiseerd. Binnen een maand moet hij zijn rapport afleveren.
Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat Buma politieke deals gaat sluiten, benadrukt Van Viegen. "Het is niet het idee dat hij politieke deals gaat maken, maar dat hij met zowel coalitie als oppositie gaat praten om te kijken hoe ze voor de komende tijd een financieel raamwerk kunnen maken."
Toch vraagt de politiek verslaggever zich af of de nieuwe aanpak voldoende gaat veranderen. "Ergens voelt het een beetje als uitstel van executie. Want dit proces hebben we tijdens de formatie al zien gebeuren. Toen werd er ook gezocht naar hoe we eigenlijk met elkaar omgaan. En nu moet dat opnieuw gebeuren."
Van Viegen vraagt zich daarom af hoeveel er daadwerkelijk is veranderd. "Het geeft een beetje het gevoel van: waar staan we nu ten opzichte van toen? En zijn we nou echt een stap vooruitgekomen? Dat vraag ik me af."
VVD wil niet over links
Een van de belangrijkste obstakels blijft de zoektocht naar meerderheden voor de financiële plannen. De VVD heeft al duidelijk gemaakt niet over links te willen. Een rechtse route is evenmin vanzelfsprekend, omdat de positie van D66 volgens Van Viegen ten opzichte van eerder niet veel is veranderd. "Over links wil de VVD niet. Dat hebben ze heel duidelijk gemaakt. Maar over rechts is er volgens mij, ten opzichte van eerder, ook nog niet heel veel veranderd aan de positie van D66."
Ook VVD-leider Dilan Yesilgöz lijkt haar eerdere oordeel over het minderheidskabinet iets af te zwakken. Ze noemde de constructie onlangs nog een mislukt experiment, maar herhaalt die woorden nu niet. Het werk van Buma noemt ze juist een "heel belangrijke stap naar de oplossing van de problemen die we alle drie erkennen".
Albert Verlinde vindt dat de politieke leiders zelf ook naar hun eigen rol moeten kijken. Volgens hem zou het helpen als premier Jetten en Yesilgöz openlijk erkennen wat er de afgelopen tijd niet goed is gegaan. "Als Jetten gewoon zou zeggen: we hebben met elkaar gepraat, ik heb de afgelopen tijd te weinig gedaan. Dat ga ik anders doen. En als Dilan zegt: ik ben partijleider, ik zit in het kabinet, dat klopt niet. Dan gaan we het anders doen."
Volgens Verlinde kan het erkennen van fouten bijdragen aan het herstel van vertrouwen. "Ze hebben met elkaar gepraat. Dat wekt natuurlijk vertrouwen, als je fouten kunt erkennen."
Ondertussen verandert er niets aan de procedure rond het omstreden belastingplan. Dat is inmiddels met steun van een linkse meerderheid aangenomen in de Tweede Kamer en gaat gewoon door naar de Eerste Kamer. Buma krijgt nadrukkelijk niet de opdracht om zich met dat plan te bemoeien. "Er is mij echt verzekerd: over dat belastingplan houdt hij zijn handen af", aldus Van Viegen. Zijn opdracht richt zich op de financiële afspraken en de samenwerking voor de komende tijd.