Is het kabinet feitelijk al gevallen? 'Hoe beëindigen we dit huwelijk?'
Is het kabinet van Rob Jetten feitelijk al gevallen en draait het overleg tussen D66, CDA en VVD vooral nog om de vraag wie de stekker eruit trekt? Die mogelijkheid werpt Sven Kockelmann op in de WNL-podcast Haagse Hindernissen. Ondertussen spelen ook persoonlijke belangen van bewindspersonen een rol. "Mensen zien hun eigen politieke carrière misschien wel in rook opgaan."
Al dagen praten D66, CDA en VVD over de toekomst van het kabinet, nadat de coalitie in een diepe crisis belandde door een akkoord tussen D66, CDA en oppositiepartijen Progressief Nederland en Volt over het Belastingplan. De VVD voelt zich buitenspel gezet en eist een "fundamentele reset" van de samenwerking.
Hoewel er nauwelijks informatie over de gesprekken naar buiten komt, zijn er volgens politiek verslaggever Tessa van Viegen aanwijzingen dat de situatie nog altijd ernstig is. "De crisissfeer is nog niet voorbij. Als je kijkt naar bijvoorbeeld dat allerlei bewindspersonen hun bezoeken aan het buitenland afzeggen. Ze zorgen ervoor dat iedereen in Nederland blijft."
Luister naar de nieuwe aflevering van Haagse Hindernissen. De tekst gaat hieronder verder.
Volgens Kockelmann kan dat verband houden met de formele afhandeling van een eventuele kabinetsval. "Dat is natuurlijk ook omdat als het tot een kabinetsval komt, dat moet worden bekrachtigd in de ministerraad. Als niet iedereen op één lijn zit, moet wel iedereen er zijn."
Valt het kabinet nog?
Na een weekend vol gesprekken op landgoed De Zwaluwenberg zijn de coalitiepartijen vandaag opnieuw bijeengekomen, ditmaal in het Catshuis in Den Haag. Een doorbraak is nog niet bekendgemaakt. Volgens Kockelmann is het goed mogelijk dat de gesprekken inmiddels niet meer draaien om de vraag óf de partijen samen verder kunnen, maar vooral om de manier waarop een eventuele kabinetsval wordt afgehandeld.
Dat de gesprekken al dagen duren, wijst er volgens sommigen op dat de coalitiepartijen naar een oplossing zoeken. "Het kan ook dat ze bespreken hoe dit huwelijk te beëindigen", zegt Kockelmann tegen Mats Akkerman en Van Viegen. "En wie vertelt het de kinderen en op welke manier? Het kan ook zijn dat D66 en CDA door willen zonder de VVD, maar dat de VVD zich niet laat wegsturen en vindt dat dan iedereen maar weg moet. Dat vinden de andere twee misschien dan weer niet."
Die mogelijkheid sluit aan bij een uitspraak van VVD-leider Dilan Yeşilgöz, die vrijdag na het coalitieoverleg nadrukkelijk de mogelijkheid van een kabinetsval openhield. Volgens haar kunnen de drie coalitiepartijen ook gezamenlijk besluiten "om naar de koning te gaan" en daarmee het ontslag van het kabinet aan te bieden.
Volgens Kockelmann roept die uitspraak de vraag op of de partijen het nog eens moeten worden over de manier waarop ze uit elkaar gaan. "Dat is wat ik bedoel met: hoe maken we een einde aan dit huwelijk en wie vertelt het de kinderen? Gaan we met z'n allen of blijven er twee over?"
Toch benadrukt hij dat een breuk nog niet vaststaat. De partijen kunnen volgens hem ook daadwerkelijk proberen inhoudelijk tot een oplossing te komen. "Of ze zijn echt aan het werk om inhoudelijk iets voor elkaar te krijgen. Daar hoor je hier en daar ook wel iets over."
Na vier dagen overleg vindt Kockelmann in ieder geval dat er duidelijkheid moet komen. "Je zou toch wel verwachten dat er vandaag op z'n minst iets van een mededeling naar buiten komt. Ofwel, er zijn aanwijzingen, aanknopingspunten dat ze met elkaar door kunnen, ofwel dat het er heel slecht uitziet en dan moet je misschien constateren dat het kabinet voorbij is en dan moet je dat vandaag ook maar een keer gaan melden."
Hoe verder met VVD-bewindspersonen?
Maar niet alleen tussen de coalitiepartijen lopen de spanningen op. Ook binnen de VVD bestaat volgens politiek verslaggever Mats Akkerman onenigheid over de vraag hoe het nu verder moet. "We horen achter de schermen dat de huidige VVD-bewindspersonenploeg niet op één lijn zou zitten. Iemand gaf mij de quote: je kan aan vier VVD'ers vragen wat ze vinden en je krijgt vijf verschillende meningen. Sommigen willen misschien wel door en hadden misschien wel geaccepteerd wat er gebeurd is."
Volgens Kockelmann spelen bij een mogelijke kabinetsval niet alleen politieke principes en het landsbelang een rol, maar ook de persoonlijke toekomst van bewindspersonen. "Het heeft ook met het persoonlijke carrièreperspectief te maken. Iedereen heeft het over het landsbelang, maar het zijn net mensen. Mensen hebben ook gewoon hun eigen carrièrepad, mensen hebben ook een hypotheek. Mensen zien hun eigen politieke carrière misschien wel in rook opgaan."
Een vertrek uit het kabinet betekent bovendien niet automatisch dat een minister kan terugkeren naar de Tweede Kamer. Hij wijst erop dat de Kamerzetels inmiddels bezet zijn en dat bewindspersonen niet zomaar aanspraak kunnen maken op een plek. Bij de VVD komt door het (tijdelijk) vertrek van Bente Becker, die ziek is, wel een Kamerzetel vrij. Maar die zetel wordt ingenomen door Dieke van Groningen, de volgende kandidaat op de lijst.
Dat maakt de situatie voor verschillende VVD-bewindspersonen ingewikkeld. "Jij hebt het dan over Yeşilgöz, dat is er één. Maar er zijn er meer die op de kieslijst stonden, zoals Vincent Karremans, Eelco Heinen, Thierry Aartsen, Eric van der Burg", zegt Akkerman. "Als die allemaal in zo'n situatie komen, moeten er zes Kamerleden vrijwillig hun zetel opgeven. Er zitten ook gewoon Kamerleden met eigen ambities."