Kabinetscrisis mogelijk richting ontknoping: 'Als het slecht gaat, beginnen mensen te lekken'
De coalitiepartijen D66, CDA en VVD praten vandaag verder over de toekomst van het kabinet, nadat ze het hele weekend al overleg voerden op landgoed De Zwaluwenberg. Volgens oud-VVD-campagnestrateeg Bas Erlings is het een goed teken dat er weinig informatie over de gesprekken naar buiten komt. "Het is heel goed gesloten en dat is vrij uniek", zegt hij in Goedemorgen Nederland op NPO 1.
Vooralsnog hebben de gesprekken geen oplossing opgeleverd voor de kabinetscrisis, die ontstond nadat D66 en CDA buiten de VVD om instemden met een amendement van Progressief Nederland (PRO) en Volt op het Belastingplan. De twee oppositiepartijen willen de lasten voor werkenden verlichten door vermogenden zwaarder te belasten. De VVD verzet zich fel tegen het voorstel en spreekt van een schending van het coalitieakkoord.
Toch ziet Erlings reden voor optimisme, juist omdat er zo weinig informatie over de onderhandelingen naar buiten komt. "Normaal gesproken betekent dat dat het goed gaat, al lijkt alles een beetje anders momenteel", zegt hij over de radiostilte. "Zodra het slecht gaat, beginnen mensen te lekken, want je wil dat het verhaal een bepaalde kant op rolt. Dat zien we maar niet gebeuren en dat lijkt wel een hoopvol teken."
'Het gaat er heel pittig aan toe'
Volgens woordvoerders rond het kabinet voerden de coalitiepartijen dit weekend "goede en intensieve gesprekken". Dat betekent volgens Erlings dat het achter gesloten deuren niet alleen maar gezellig is. "Je had kunnen zeggen: het zijn fijne gesprekken of het zijn constructieve gesprekken. 'Het zijn intensieve gesprekken' is meestal heel nette taal voor dat het er heel pittig aan toe gaat."
Toch lijkt de toon volgens de campagnestrateeg inmiddels veranderd. "Zaterdagavond zeiden ze dat het nog muurvast zat en nu zouden ze naar oplossingen aan het zoeken zijn. Dat kan ook bijna niet anders. Ze zitten al drie dagen samen. Het is net als wanneer je zelf ruzie met iemand hebt: als het niks meer wordt, ben je er vrij snel uit. Als je eenmaal in die oplossingentrechter gaat, dan is de kans groter dat er toch een oplossing komt."
Dat betekent volgens Erlings allerminst dat een akkoord gegarandeerd is. "Woensdag, donderdag en vrijdag hadden heel veel mensen het gevoel: het is met z'n allen wachten tot het klaar is, maar wie gaat de stekker eruit trekken?"
'VVD was mogelijk bezig eigen exit te creëren'
VVD-leider Dilan Yeşilgöz stelde eerder dat een "fundamentele reset" van het kabinet nodig is. Daarbij opperde ze de mogelijkheid om een rechtse partij aan de coalitie toe te voegen, zodat het kabinet politiek meer in balans komt. Volgens Erlings was de VVD op dat moment mogelijk al bezig met een scenario waarin het kabinet zou vallen. "Yeşilgöz liet doorschemeren: wij willen JA21 erbij. Dat leek zo'n hoge eis dat de rest wel moet breken."
"Dan is het aantrekkelijker voor de VVD dat het kabinet valt over 'wij wilden over rechts, maar de rest niet', dan dat het valt over 'er ging een miljard naar werkende mensen van hele rijke mensen, daar zijn we boos over'", legt de campagnestrateeg uit. "Je bent dan bezig om je exit te creëren, zodat je er voor de volgende verkiezingen goed voor staat."
Toch vraagt hij zich af of de VVD nog altijd op een kabinetsval aanstuurt, nu de gesprekken al dagen voortduren. "Nu het zoveel dagen duurt, kan het zijn dat ze wachten tot iemand het laat vallen, of dat ze toch echt naar een oplossing aan het zoeken zijn."
'Word groter dan jezelf'
Vrijdag lieten premier Rob Jetten (D66) en VVD-leider Dilan Yeşilgöz na afloop van het coalitieoverleg in Den Haag nog heel verschillende geluiden horen. "Het feit dat wij hier niet met slaande deuren naar buiten gaan, laat ook zien: deze drie partijen willen gewoon het goede doen voor Nederland", zei Jetten.
Yeşilgöz schetste een heel ander beeld. "De eerdere berichtgeving vanavond, die ik heb gezien, klopte niet. Op de huidige manier kunnen wij niet doorgaan. Wat de VVD betreft is een minderheidskabinet zoals het is een mislukt experiment. Het kan ook dat ze met z'n drieën besluiten: we gaan naar de koning, het is aan de kiezer."
Volgens VVD-coryfee Ankie Broekers-Knol zijn de coalitiepartijen vooral bezig elkaar de schuld te geven van de ontstane crisis. Ze stoort zich aan de houding van zowel Jetten als Yeşilgöz en vindt dat de partijen hun eigen belangen opzij moeten zetten om samen verder te kunnen. "Het is merkwaardig. Ik ben er heel erg van overtuigd dat het echt in het landsbelang is dat ze verder gaan. Dat betekent misschien voor de VVD: over de hobbel heen stappen. Word groter dan jezelf. You lose some, you win some."
Volgens Broekers-Knol zijn de coalitiepartijen verwikkeld in een 'blame game', waarbij ze vooral naar elkaar wijzen. "Dat is toch dodelijk vermoeiend? We hebben het over het land. Je kan het ook wel naar een iets hoger niveau tillen, zou ik zeggen."
Dassen hekelt gebrek aan samenwerking
Ook Volt-leider Laurens Dassen is kritisch op de manier waarop de coalitiepartijen met elkaar omgaan. Hij kijkt met weemoed terug op het begin van de samenwerking tussen D66, CDA en VVD, toen de partijen nog benadrukten dat ze in het landsbelang over hun eigen schaduw moesten stappen. "De mooie woorden die gepredikt werden, hebben we niet gezien."
Dassen benadrukt dat zijn partij bereid is zich constructief op te stellen als het kabinet aanblijft. Volgens hem is daarvoor wel een andere politieke cultuur nodig. "Volgens mij gaat het om de cultuur die je met elkaar creëert. Ben je bereid om een brug te slaan naar elkaar, om er samen uit te komen? Dat hogere doel moet er zijn vanuit dit kabinet. Niet vanuit het partijbelang, wat je nu vaak ziet, maar echt vanuit het landsbelang."
De Volt-leider vindt bovendien dat premier Jetten onvoldoende heeft gedaan om de verhoudingen tussen de VVD en Progressief Nederland na de verkiezingen te verbeteren. Volgens Dassen had Jetten bij de vorming van het minderheidskabinet moeten eisen dat de partijen hun onderlinge conflicten zouden bijleggen.
"Ik vind dat minister-president Jetten daar een grote fout heeft gemaakt. We zagen na de verkiezingscampagne dat de VVD zei: we sluiten PRO uit. Op het moment dat je dan in een minderheidskabinet gaat, had de minister-president moeten zeggen: VVD, jullie moeten ervoor zorgen dat de relatie met PRO genormaliseerd wordt. Jullie moeten weer door één deur kunnen, anders gaan we er niet uitkomen met elkaar."
Volgens Dassen is dat gebrek aan samenwerking een belangrijke oorzaak van de huidige problemen. "Er is te weinig aandacht voor geweest om ervoor te zorgen dat je echt gaat samenwerken met de verschillende partijen in Nederland. Daar is regie en daadkracht voor nodig. Dat heb ik gemist", besluit hij.