OM-topman Otte hekelt politieke bemoeienis met strafrecht: 'Parlement moet gaan over het wat, niet over het hoe'

Het parlement bemoeit zich steeds nadrukkelijker met de uitvoering van het strafrecht. Dat vindt topman van het Openbaar Ministerie (OM) Rinus Otte zorgelijk. Volgens hem moeten politici zich bezighouden met het beleid en de uitvoerders de ruimte geven om hun werk te doen.

Uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer bleek dat de politie in 2024 niets deed met ongeveer 10.000 aangiften van ernstige misdrijven. Het gaat onder meer om 550 geweldsdelicten, 200 zedenzaken en 100 ondermijningszaken. In een deel van de gevallen was er onvoldoende capaciteit om de zaken te onderzoeken. Minister van Justitie David van Weel (VVD) sprak eerder van een 'vertekend beeld', omdat volgens hem een deel van de aangiften niet kon worden opgepakt door een gebrek aan aanknopingspunten.

Otte vindt dat de cijfers eerst goed moeten worden bekeken voordat daar vergaande conclusies aan worden verbonden. "Dit gebeurt vaker, dat je aangiften niet oppakt, omdat er in die schaarste gekozen moet worden."

Daarbij is volgens de OM-topman ook van belang om te kijken naar de aard van de aangiften. "We registreren vaak een feit, bijvoorbeeld als brandstichting. Dat is een heel ernstig misdrijf. Maar dat is heel wat anders dan of het een brandstichting in een prullenbak is of een brandstichting in een huis. De komende periode moet bekeken worden wat die aangiften inhouden. Of dat allemaal bekeken wordt, dat weet ik niet. Maar dat zal hoe dan ook serieus bekeken moeten worden."

Ook over de verdediging van minister Van Weel is Otte positief. "Vooralsnog vind ik dat hij die verdediging goed heeft gedaan." Volgens hem is het debat in de Tweede Kamer uiteindelijk politiek opgeblazen. "Uiteindelijk is dat politiek zo uitgepakt dat het leek alsof er iets heel ergs aan de hand is. En dat moet ook maar blijken."

'Het strafrecht functioneert goed'

De discussie over de aangiften raakt volgens Otte aan een groter probleem: de manier waarop in politiek Den Haag over het functioneren van het strafrecht wordt gesproken. Hij benadrukt dat het Openbaar Ministerie niet iedere zaak kan vervolgen. "Nee, dat kan sowieso niet. Dat is nu eenmaal de vrijheid die het Openbaar Ministerie heeft. In al die tientallen jaren is dat ook nooit anders geweest. Er zijn ook altijd vragen over geweest. Dat is prima."

De toon van het politieke debat baart hem meer zorgen. "Mijn zorg zit veel meer in de toonhoogte over het strafrecht. Het strafrecht functioneert goed. We zitten wereldwijd, van de ongeveer 200 landen, binnen de eerste tien. We stonden op vijf en zakken soms naar negen op sommige lijstjes. Maar we doen het gewoon goed."

De OM-topman ziet dat de Tweede Kamer zich steeds vaker bemoeit met de manier waarop uitvoerende organisaties hun werk doen. "Ik zie dat het parlement zich in toenemende mate druk maakt over de uitvoerder van het werk. Zij zouden moeten gaan over het wat en de uitvoerder zou moeten gaan over het hoe."

Als voorbeeld noemt Otte de discussies over de ruimte die het Openbaar Ministerie heeft bij het opleggen van straffen en de uitvoering van gevangenisstraffen. Ook de vraag hoelang iemand daadwerkelijk in de gevangenis moet blijven, leidt volgens hem tot steeds meer politieke discussie.

Kritiek op politieke toon

Otte verwijst daarbij naar de politieke lessen die na de toeslagenaffaire werden getrokken. Toen het kabinet-Rutte III in 2021 aftrad, werd nadrukkelijk gepleit voor meer ruimte voor uitvoerende organisaties. "Dat is sindsdien herhaald in elke regering. En dat gebeurde niet."

Hij vindt dat het parlement te veel op het terrein van de uitvoerders komt. "Daardoor hebben de mensen daar uiteindelijk voortdurend het gevoel dat ze hun werk kennelijk niet goed doen. Of dat het slecht is."

Ook rapporten van toezichthouders en de Algemene Rekenkamer worden volgens Otte steeds vaker onderdeel van het politieke debat. "Ik zou daar toch voorzichtig mee zijn, met die toonhoogte."

De kritiek blijft volgens Otte bovendien niet beperkt tot de werkwijze van organisaties. Hij wijst op politieke uitspraken over het ontslaan van bestuurders. "Ook de laatste jaren wordt dat redelijk geflankeerd met uitlatingen dat er een burgemeester moet worden ontslagen. Of dat er een korpschef moet worden ontslagen. Dat zijn uitlatingen die je als parlement eigenlijk niet moet doen."