Arendo Joustra wil macht Eerste Kamer beperken: 'Zware functie voor een ongekozen Kamer'

De Eerste Kamer heeft te veel politieke macht en kan daardoor een struikelblok vormen voor het kabinet. Dat vindt oud-hoofdredacteur van Elsevier Arendo Joustra. Hij vindt het kwalijk dat een niet rechtstreeks gekozen Kamer wetten kan tegenhouden en stelt voor om het vetorecht te beperken. "Dat vind ik eigenlijk nogal een zware functie voor een ongekozen Kamer", zegt hij in WNL Op Zondag.

De rol van de Eerste Kamer staat opnieuw ter discussie door de politieke onrust rond het Belastingplan. Hoewel het plan donderdag met een nipte meerderheid door de Tweede Kamer kwam, is het nog maar de vraag of er ook voldoende steun is in de senaat. De partijen die in de Tweede Kamer voorstemden, beschikken in de Eerste Kamer samen niet over een meerderheid. Daardoor is steun van onder meer kleinere fracties en eenmansfracties nodig.

Volgens Joustra is het problematisch dat de Eerste Kamer steeds nadrukkelijker een politieke rol speelt. "De Eerste Kamer was ooit die Kamer die alleen maar de uitvoerbaarheid en rechtmatigheid van wetten moest bekijken, maar die speelt de laatste jaren gewoon een hele politieke rol."

Hij vindt bovendien dat de politieke samenstelling van de senaat niet altijd recht doet aan de verhoudingen in de Tweede Kamer. "Het grootste bezwaar is natuurlijk dat de politieke samenstelling van de Eerste Kamer anders is dan die van de Tweede Kamer, want die is op een ander moment gekozen."

Maar volgens de oud-hoofdredacteur is er een fundamenteler probleem. "Een veel groter bezwaar vind ik steeds duidelijker: die Eerste Kamer is helemaal niet gekozen. Dus die krijgt een politieke rol, maar die is niet gekozen door de burgers. En dat vind ik eigenlijk kwalijk, dat die Eerste Kamer die rol kan spelen."

Vetorecht Eerste Kamer beperken

De discussie is volgens Joustra niet alleen theoretisch. De Eerste Kamer kan met haar huidige bevoegdheden een wetsvoorstel volledig tegenhouden, ook als daar in de Tweede Kamer een meerderheid voor bestaat. Hij vindt dat een te grote macht voor een niet rechtstreeks gekozen orgaan.

"De Eerste Kamer heeft nu een vetorecht. Dat is eigenlijk vrij zwaar. De Tweede Kamer doet allemaal dingen met een wet en dan gaat het naar de Eerste Kamer, die kan zeggen: ja of nee. Dat vind ik eigenlijk nogal een zware functie voor een ongekozen Kamer."

Joustra ziet een mogelijkheid om die macht te beperken. "Je kunt ook zeggen: wil je echt een wet tegenhouden in de Eerste Kamer, dan zou je dat met een tweederdemeerderheid moeten doen."

Volgens de journalist is de rol van de Eerste Kamer in de loop der jaren flink veranderd. Hij wijst erop dat begrotingen vroeger nauwelijks onderwerp waren van politieke debatten in de senaat. "Vergeet niet: tot de jaren zeventig werden dit soort wetten gewoon hamerstukken. Er werd niet eens over gedebatteerd, zo'n begroting."

Dat de Eerste Kamer tegenwoordig een veel grotere rol speelt, vindt Joustra dan ook opmerkelijk. "Nu heeft de Eerste Kamer een vetorecht, wat gek is. Dus je zou kunnen zeggen: met een tweederdemeerderheid, dan pas kun je een wet tegenhouden."