Wat moet Europa met Rusland als er vrede komt in Oekraïne? 'Overleg moet wel plaatsvinden'

Terwijl de vredesonderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland woensdag zijn afgerond, rijst een andere vraag: wat moet Europa met Rusland als er daadwerkelijk vrede komt? Het land probeert Europese landen al jarenlang te ontwrichten met spionage, sabotage en politieke inmenging. Hoe ga je diplomatiek om met een land dat tegelijkertijd een veiligheidsdreiging vormt?

Europa wordt de laatste maanden geconfronteerd met verschillende veiligheidsincidenten, waaronder cyberaanvallen en sabotagepogingen op vliegvelden. De Russische pogingen om Europese landen te destabiliseren gaan echter al veel langer terug. Een bekend voorbeeld is de vergiftiging van de voormalige Russische dubbelspion Sergej Skripal en zijn dochter Joelia in het Britse Salisbury, in 2018. Beiden werden vergiftigd met novitsjok, een extreem krachtig zenuwgas. De Britse regering wees Rusland aan als verantwoordelijke voor de aanslag.

Ook Nederland kreeg te maken met Russische spionage. In 2022 werden zeventien Russische diplomaten het land uitgezet vanwege spionageactiviteiten. Het ging om Russische inlichtingenofficieren. NAVO-chef Mark Rutte benadrukte onlangs nog dat er talloze voorbeelden zijn en dat "de dreiging overduidelijk is".

Daarnaast proberen Russische actoren regelmatig verkiezingen te beïnvloeden, met name in voormalige Sovjetlanden. Zo meldde Moldavië in 2024 over bewijs van Russische politieke inmenging. Daarbij zouden honderdduizenden mensen zijn benaderd met het doel hen om te kopen en op een pro-Russische partij te laten stemmen.

Volgens defensie-expert Sabine Mengelberg reikt de ambitie van de Russische president Vladimir Poetin veel verder dan alleen Oekraïne. "Dat weten we natuurlijk al langer, dat stamt uit het keizerrijk Rusland, dat ze meer macht willen hebben in Europa. Rusland ziet zichzelf als een net zo'n grote macht als de VS en China. Zij zien China groeien en zij willen ook politiek gezien bij de grootmachten van de wereld horen."

Wat wil Poetin van Europa?

Momenteel zijn er twee dominante analyses over de Russische ambities. De eerste is dat als je Poetin een vinger geeft, hij je hele hand pakt. De andere analyse is dat Poetin zich bedreigd voelt door de NAVO en Europa en dat Rusland daarom de mogelijkheid moet krijgen om bepaalde invloedssferen te behouden.

Mengelberg wijst er in Goedemorgen Nederland op NPO 1 op dat Rusland de uitbreiding van de NAVO regelmatig als argument gebruikt om zijn handelen te rechtvaardigen. "Wat door Rusland altijd als argument naar voren wordt gebracht, zeker door Poetin en Sergej Lavrov, de minister van Buitenlandse Zaken, is dat van NAVO-uitbreiding. Dat is bedreigend voor ze. Laten we alleen vooropstellen dat staten soeverein zijn en zeker op het gebied van veiligheid en defensie zelf mogen kiezen bij welke organisatie ze willen horen."

Oekraïne is daarvan een belangrijk voorbeeld. Het land wil zich graag bij de NAVO aansluiten. "Daar gaat Rusland niet over."

Hoe moet Europa verder met Rusland?

Ook als er de komende maanden een vredesakkoord komt, blijft de vraag hoe Europa zich tot Rusland moet verhouden. Volgens Mengelberg moet daar nu al over worden nagedacht. "Komt er een soort muur en hebben we totaal geen contact meer en diplomatiek overleg? Gaan we afspraken maken over diplomatieke banden of gaan we troepen leveren om de veiligheid te waarborgen? Er is al een oefening gaande in Polen daarvoor. Of geven we de Russen weer een plek aan tafel als het gaat over Europese veiligheid? Dat zijn verschillende stappen."

Dat Rusland opnieuw een plek aan tafel krijgt bij gesprekken over de Europese veiligheid, is volgens Mengelberg niet direct een realistisch scenario. Toch betekent dat niet dat ieder contact moet verdwijnen. "Samenwerken gaat erg ver, maar overleg moet wel plaatsvinden. Als er een wapenstilstand komt of vrede, dan moeten we zaken bespreken."