27 jaar na val Berlijnse Muur: 'Ik dacht dat de geschiedenis voorbij was'

De val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989 betekende een historisch keerpunt. Voor oorlogscorrespondent Rudi Vranckx was het ook het begin van een periode waarin hij de grote gebeurtenissen van dichtbij zou meemaken. Toch dacht hij dat het hoogtepunt van de geschiedenis al achter hem lag. "Ik dacht: vanaf nu wordt het alleen nog maar saaier."

De Berlijnse Muur werd in augustus 1961 gebouwd door de DDR om te voorkomen dat inwoners massaal naar het kapitalistische West-Berlijn vluchtten. De muur groeide uit tot hét symbool van de Koude Oorlog en de scheiding tussen Oost- en West-Europa. Decennialang werden families en vrienden door de grens van elkaar gescheiden en kwamen mensen om het leven bij pogingen naar het Westen te vluchten. Op 9 november 1989 kondigde de Oost-Duitse regering onverwacht aan dat de grensovergangen opengingen. Duizenden mensen trokken naar de muur, waarna de grens feitelijk viel. De officiële sloop volgde in de periode daarna.

Ook Eppo van Nispen, directeur van Beeld & Geluid, herinnert zich de avond waarop de Muur viel nog goed. Hij werkte destijds als jonge journalist bij de TROS en volgde het nieuws via de telex. "Er zat iets aan te komen. Toen deed Günter Schabowski een wat merkwaardige uitspraak tijdens een rommelige persconferentie. Vervolgens brak de paniek uit op de actualiteitenredactie, want opeens gebeurde er die nacht van alles. Alles ging richting Berlijn", vertelt hij in Goedemorgen Nederland.

Voor Vranckx was het een moment waarop hij besefte dat hij midden in de geschiedenis stond. "We zijn allebei historici. Je beseft dan: dit is geschiedenis."

'Ik dacht dat het alleen nog maar saaier zou worden'

Kort na de val van de Muur reisde Vranckx naar Roemenië, waar een revolutie een einde maakte aan het bewind van dictator Nicolae Ceaușescu. Het was zijn eerste ervaring met oorlog en conflict van zo dichtbij. De intensiteit van die gebeurtenissen maakte grote indruk op hem.

"Ik wilde de geschiedenis zelf beleven, een soort kroniekschrijver worden. Maar toen de winter in Roemenië voorbij was, dacht ik dat ik het allemaal al had meegemaakt. Ik had zoiets van: ik ben pas begonnen en het is alweer voorbij. De grote revolutie, de belangrijkste gebeurtenis uit mijn leven, was achter de rug. Vanaf nu zou het alleen nog maar saaier worden", vertelt hij.

Dat bleek een verkeerde inschatting. "Daarna hebben we natuurlijk nog 9/11 gehad en zoveel andere gebeurtenissen."

'Een gouden decennium van hoop'

Terugkijkend ziet Vranckx de periode na de val van de Muur als een gouden decennium. Het was een tijd waarin veel mensen geloofden dat de wereld steeds democratischer, vrijer en welvarender zou worden.

"Het was een decennium van hoop. Er werd zelfs een belangrijk boek geschreven over het einde van de geschiedenis, alsof de geschiedenis na de val van de Muur zou stoppen en het vanaf dat moment alleen maar beter zou gaan", zegt Vranckx. De oorlogen in voormalig Joegoslavië werden destijds nog gezien als de laatste stuiptrekkingen van een oude wereld.

"Het resultaat is uiteindelijk heel anders geweest. Dat merken we nu. Ik heb het gevoel dat we midden in een grote historische omwenteling zitten. Wat we toen zagen, was pas het begin", aldus Vranckx.

'De wereld van toen is weg'

Vranckx schreef het boek Het einde van de wereld zoals we die kennen. Daarin beschrijft hij hoe de wereld in een stroomversnelling is terechtgekomen. Niet alleen door technologische ontwikkelingen en de opkomst van kunstmatige intelligentie, maar ook door verschuivende machtsverhoudingen. "De geschiedenis is in een onwaarschijnlijke stroomversnelling gekomen. Alles verandert. En dan heb ik het niet alleen over AI en technologie, maar ook over de machtsverhoudingen. De wereld die we toen kenden, is verdwenen."

Dat betekent volgens Vranckx niet dat de wereld zelf ophoudt te bestaan, maar wel dat we afscheid moeten nemen van de vanzelfsprekendheden van de afgelopen decennia. "We moeten ons daar heel goed bewust van zijn."