Geopolitiek analist schetst somber beeld van Europa: 'We houden vast aan een wereldorde die niet meer bestaat'

Een mogelijke ontmoeting tussen Donald Trump, Xi Jinping en Vladimir Poetin in China kan een historisch beeld opleveren. Volgens historicus en geopolitiek analist Alex Krijger leven we in een chaotische overgangsperiode waarin grootmachten steeds nadrukkelijker de dienst uitmaken. Europa dreigt daarbij buitenspel te staan. "De Amerikanen hebben een strategie, de Chinezen hebben een strategie. En wij hebben geen strategie", zegt hij in WNL Op Zondag.

"We bevinden ons in een chaotische overgangsperiode tussen de wereld zoals we die sinds 1945 kennen en iets nieuws, waarvan we nog niet weten hoe het eruitziet", vertelt Krijger. "Dat geeft heel veel ongemak. Ik vergelijk het vaak met het spel Risk. Daarin draait alles om macht, kracht en invloedssferen. Wat we nu zien, is eigenlijk een wereld zonder orde."

Luister WNL Op Zondag hier terug:

Op 18 en 19 november komen volgens Krijger leiders van landen rond de Grote Oceaan bijeen in de Chinese stad Shenzhen voor de APEC-top. Mogelijk schuiven Trump, Xi en Poetin daar gezamenlijk aan tafel. "Iedereen heeft zijn eigen agenda. Trump wil het hebben over kernwapenreductie, Poetin over Oekraïne. Maar waar ze precies over praten, is niet eens zo belangrijk. Het gaat vooral om het beeld."

Vergelijking met Jalta

Een foto van de drie wereldleiders zou volgens Krijger historische betekenis kunnen krijgen. "Stel dat Xi Jinping in het midden staat. Dat is al heel symbolisch, want dan staat Trump dus niet meer in het midden. Zo'n foto kan doen denken aan Jalta in 1945, waar Churchill, Stalin en Roosevelt bij elkaar kwamen en in feite Europa verdeelden."

"Dat is machtspolitiek. Daar zitten we nu middenin", vervolgt Krijger. "Dat hebben we als Europa ook een beetje laten gebeuren. We leven in een wereld waarin de grote machten over de grootste oorlog in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog, die in Oekraïne, beslissen zonder ons en over ons."

'Een keiharde waarschuwing'

Krijger staat ook stil bij een recente uitspraak van Xi Jinping, waarin de Chinese president zich afvroeg of China en de Verenigde Staten de zogenoemde Thucydides-val kunnen vermijden. Daarmee verwijst hij naar het historische risico op oorlog wanneer een opkomende grootmacht de positie van een gevestigde wereldmacht bedreigt.

"Xi Jinping noemt dat gewoon aan het begin van zijn ontmoeting met Trump. Trump kijkt hem aan en denkt waarschijnlijk: waar heb je het over? Maar achter hem zag ik allemaal mensen knikken. Die begrepen heel goed wat Xi bedoelde", vertelt Krijger.

Hij legt uit dat het begrip teruggaat op de Griekse historicus Thucydides, die schreef over de oorlog tussen Athene en Sparta. "Sparta zag Athene opkomen en dacht: dat moeten we niet hebben, want straks worden ze machtiger dan wij. Historisch zijn er zestien van zulke voorbeelden onderzocht, waarbij een heersende macht werd uitgedaagd. In twaalf gevallen ging het mis. In die situatie zitten we nu."

Volgens Krijger draait de boodschap van Xi vooral om Taiwan, dat door China als eigen grondgebied wordt beschouwd. "Eigenlijk zegt hij: bemoei je niet met Taiwan, want dat is van ons. Wat wij daar gaan doen, is aan ons. Als jullie je er niet mee bemoeien, gaat het goed. Maar als jullie dat wel doen, gaat het mis. Dat was een keiharde waarschuwing."

Een Chinese militaire operatie hoeft volgens Krijger niet direct een grootschalige invasie te betekenen. "Het kan ook gaan om een blokkade of het langzaam afknijpen van Taiwan, om het eiland zo terug in de Chinese moederschoot te krijgen."

'Wij hebben geen strategie'

Amerikaanse inlichtingendiensten hebben herhaaldelijk gewaarschuwd dat Xi zijn leger opdracht heeft gegeven om uiterlijk in 2027 klaar te zijn voor een mogelijke militaire operatie tegen Taiwan. Volgens Krijger laat dat zien hoe doelgericht China te werk gaat. Ook de Verenigde Staten hebben volgens hem duidelijke geopolitieke prioriteiten.

"De Amerikanen hebben wel degelijk een strategie. Die richt zich op het westelijk halfrond en op China. Dat zijn hun prioriteiten. Wij zijn geen prioriteit meer en daarom zitten we in Europa zo in de stress."

Ook China weet volgens hem precies waar het naartoe wil. "De Chinezen hebben een strategie: in 2049 willen ze op alle terreinen nummer één zijn. Alles wat ze nog niet hebben, proberen ze te verkrijgen. Vandaar al die activiteiten in Afrika, Latijns-Amerika en Azië."

Europa blijft volgens Krijger juist achter. "Die twee hebben een strategie. En wij hebben geen strategie. Daarom houden we zo krampachtig vast aan een wereldorde die er eigenlijk niet meer is en op haar laatste benen loopt."