Kan dat dreigen met tegenstem Eerste Kamer een keer afgelopen zijn?

Terwijl in de VS afgelopen dinsdag duizenden nieuwe volksvertegenwoordigers werden gekozen, kampt Nederland met een ongekozen Eerste Kamer. Of afschaffen of laten kiezen, vindt columnist Arendo Joustra.

Minstens twee jaar lang wisten de meeste media, opiniemakers en politici Nederlanders te vertellen dat de democratie in de Verenigde Staten wankelde. Of al was omgevallen. Als oorzaken hoorde je tot vervelens toe dat de president per decreet regeerde, het grote geld de baas speelde en dat kiesdistricten voor eigen voordeel werden ingedeeld.

Welnu, de democratie blijkt aan de overkant van de plas springlevend. Dezelfde ondergangsprofeten waren woensdag dolblij met de grote winst voor de kandidaten van de Democratische Partij. Zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden is overgenomen door de Democratische Partij.

Noch die autocratische Donald Trump, noch die honderden miljoenen van de Tech-miljardairs, noch het sleutelen aan de grenzen van de kiesdistricten heeft blijkbaar kunnen voorkomen dat al die Democratische kandidaten wonnen. Opeens was de kritiek op de staat van de Amerikaanse democratie verstomd.

Nu gaat het bij een gezonde democratie natuurlijk niet alleen om eerlijke verkiezingen, maar ook om de bescherming van minderheden, een vrije pers en een onafhankelijke rechtspraak, om slechts een paar voorwaarden te noemen. Dat gezegd hebbende zijn vrije en eerlijke verkiezingen wel een basisvoorwaarde om stem de geven aan burgers om die andere voorwaarden te beschermen.

Niet alleen op federaal niveau, maar ook in de afzonderlijke staten. Amerikanen mochten dinsdag immers ook stemmen op kandidaten voor 6.137 zetels in parlementen van 46 staten. En op kandidaten voor 289 zetels in het bestuur van 43 staten, zoals gouverneurs en hun plaatsvervangers. En dan waren er die dag ook nog verkiezingen voor duizenden burgemeestersposten, gemeenteraden en schoolbesturen.

Vergelijk dat eens met Nederland. Daar moet het kabinet-Jetten al maanden door hoepels springen om voor zijn voorstellen niet alleen een meerderheid in de Tweede Kamer te bemachtigen, maar ook in de Eerste Kamer. Voortdurend hoor je dat ook naar de samenstelling van de Eerste Kamer moet worden gekeken. Sommige fracties in de Tweede Kamer schermen bij onderhandelingen zelfs met hun zetelaantal in de Eerste Kamer.

Dit is een vorm van chantage die in een volwassen democratie, die altijd klaarstaat om Amerika te wijzen op zijn democratische tekortkomingen, niet thuishoort. De 75 leden van de Eerste Kamer zijn immers niet gekozen, maar daar neergezet door de parlementen van de provincies. Dat heet dan netjes ‘getrapt’, maar het verandert niets aan de status van de Eerste Kamer als ongekozen volksvertegenwoordiging.

Als kiezer moet je de mogelijkheid hebben je volksvertegenwoordiger te corrigeren door hem naar huis te sturen, zoals de Amerikanen afgelopen week in groten getale hebben gedaan. U en ik hebben als kiezer geen enkele mogelijkheid om de amateurs van de Eerste Kamer, die inmiddels in 20 (!) afzonderlijke fracties uiteen zijn gevallen, de laan uit te sturen. Maar intussen speelt de Eerste Kamer, zoals dagelijks blijkt uit de onderhandelingen in Den Haag, wel een doorslaggevend rol. En dat is absurd en ondemocratisch.

De oplossing is simpel. Of afschaffen die Eerste Kamer, of rechtstreeks laten kiezen.