Gijs Scholten van Aschat over Oekraïne: 'Het is geen oorlog, het is het afmaken van een cultuur'

Een einde aan de oorlog in Oekraïne is nog altijd niet in zicht. Terwijl Rusland het land dagelijks bestookt en Oekraïne zich opmaakt voor een nieuwe zware winter, probeert acteur Gijs Scholten van Aschat een bijdrage te leveren aan de verdediging van het land. Via de Nederlandse stichting Protect Ukraine helpt hij onder meer met het leveren van voertuigen, generatoren en medische hulpmiddelen. "We hebben overal een mening over. Maar eigenlijk moet je wat doen", zegt hij in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Protect Ukraine is een Nederlandse stichting die werd opgericht door schrijvers Tommy Wieringa en Jaap Scholten. Die laatste is al jarenlang bevriend met Scholten van Aschat. De acteur vertelt dat hij aanvankelijk verschillende redenen had om niet mee te gaan naar Oekraïne, maar uiteindelijk toch overstag ging.

"Ik ken Jaap al een hele tijd. Toen ik Publieke Werken draaide in Boedapest, woonde hij daar en hebben we heel lang met elkaar opgetrokken. Daar is een vriendschap uit ontstaan en we hebben het er natuurlijk heel veel over. Ik ken Tommy ook goed. Ik had steeds wel een excuus om niet te gaan. Op het feestje van mijn afscheid zei ik na twee biertjes: oké, ik doe het."

'Voeg nou eens de daad bij het woord'

Voor Scholten van Aschat was het belangrijk om niet alleen vanaf de zijlijn commentaar te leveren op de Russische invasie, maar ook daadwerkelijk iets te betekenen voor de Oekraïners. Hij reisde mee met een konvooi dat hulpgoederen naar het land bracht. "We hebben overal een mening over. We vinden van alles. Rusland, Poetin, dit, dat. Maar eigenlijk moet je wat doen. Dat voelde ik ook. Ik kan wel een mening hebben, maar voeg nou eens de daad bij het woord."

Het konvooi vervoerde onder meer generatoren en medische pakketten waarmee militairen eerste hulp kunnen verlenen bij verwondingen. Ook werden ongeveer twaalf auto's afgeleverd. Die worden uiteindelijk ingezet door het Oekraïense leger. "Die katten ze om en dan hebben zij weer vervoer", vertelt de acteur over de auto's die geschikt worden gemaakt voor militair gebruik.

Volgens Scholten van Aschat gaat de steun aan Oekraïne verder dan alleen het helpen van een land dat wordt aangevallen. Hij ziet de oorlog ook als een strijd om de Europese democratie en vrijheid. "Het gaat over de democratie van Europa. Daar wordt aan getornd. Wij hebben allemaal de mond vol over vrijheid en we willen van alles hier. Wij zijn ongelofelijk verwend. Maar wat is vrijheid eigenlijk? Vrijheid is kunnen zeggen, denken en doen wat je wil, binnen de grenzen van de wet."

'Ze proberen echt de Oekraïners te breken'

De acteur heeft tijdens zijn bezoek met eigen ogen gezien onder welke omstandigheden de Oekraïners leven. Hij zag onder meer hoe het land voortdurend rekening moet houden met Russische droneaanvallen. "Daar kan je bijna niets omdat Rusland op de deur klopt. Ik ben er geweest en ik heb de app met alle drones gezien. Je moet echt behoorlijk uitkijken, want ze worden constant aangevallen."

Toch merkt Scholten van Aschat dat de steun vanuit Nederland verschil maakt. Niet alleen door de praktische hulp, maar ook doordat Oekraïners voelen dat ze er niet alleen voor staan. "Wij kunnen met kleine beetjes die mensen helpen in hun verdediging tegen de Russen. Gelukkig doen steeds meer mensen mee. Wat ik heel erg merk, is dat de Oekraïners daar zich gesteund voelen door ons. We praten met ze en merken dat ze dankbaar zijn dat ze het niet alleen hoeven te doen."

'Ze vallen de ziekenhuizen aan'

Scholten van Aschat pleit ervoor dat Oekraïne zich beter kan verdedigen tegen de Russische langeafstandsraketten. Volgens hem is dat hard nodig, omdat ook ziekenhuizen en andere civiele voorzieningen doelwit zijn van aanvallen. "Laten we eens beginnen met dat zij zich kunnen verdedigen tegen de langeafstandsraketten van Rusland. Dat kunnen we. Maar dat moet je wel doen."

De acteur beschrijft hoe Rusland volgens hem bij aanvallen op hulpverleners te werk gaat. "Ze vallen de ziekenhuizen aan. Ze beginnen met één bom, dan wachten ze een halfuur tot alle ambulances er zijn en dan komen er negen bommen overheen."

Ook culturele instellingen, bibliotheken en scholen worden volgens hem getroffen. "Ze proberen echt de Oekraïners te breken. Het is geen oorlog, het is echt het afmaken van een cultuur." Tijdens zijn bezoek trok Scholten van Aschat langs verschillende milities, trainingskampen en ziekenhuizen. Wat hem vooral opviel, was de onvermoeibaarheid van de Oekraïners. "Ze zijn ook ongelofelijk inventief."