Amerikanen komen van Mars, Europeanen van Venus

Waar komt het anti-Amerikanisme in Nederland en Europa vandaan? Columnist Arendo Joustra heeft daar wel een verklaring voor.

Na de verkiezingen in Servië, Brazilië en Israël staan komende week die in de Verenigde Staten op het programma. Tijdens de zogeheten midterms van dinsdag 3 november bepalen de kiezers welke 435 politici in het Huis van Afgevaardigden worden gekozen en welke 35 nieuwe senatoren in de 100 zetels tellende Senaat. Ook bepalen de kiezers onder meer wie in 39 staten de gouverneur wordt. 

Zoals alles in de Verenigde Staten is het een heel circus. Ook omdat duidelijk zal worden of president Donald Trump, die twee jaar geleden aan de macht kwam, inderdaad zo impopulair is als de peilingen aangeven.  

Impopulair is Trump niet alleen in eigen land, maar ook in Europa. Niet alleen bij nationale regeringen en de bestuurders van de Europese Unie, maar ook bij de inwoners. Je merkt het uit de stukken in de media, gesprekken met familieleden, en het sterk gedaalde aantal toeristische bezoeken aan de Verenigde Staten.  

Zelf ga ik een keer per jaar naar Amerika om vrienden te bezoeken of onderzoek te doen voor een boek waaraan ik werk. De standaardreactie is hoe ik het in mijn hoofd haal om naar ‘dat land van Trump’ te reizen. Of ik niet bang ben voor de grenscontrole en de politie. Wat ik te zoeken heb bij die cultuurbarbaren. En ik krijg het advies mijn telefoon te ontdoen van anti-Trumpberichten. 

Mijn reactie is altijd dat Trump een kinderachtige vent is, maar de Europeanen niet voor hem onderdoen. Want het is natuurlijk nogal kortzichtig om een heel land van 340 miljoen inwoners te vereenzelvigen met een man. De grenscontrole levert, in mijn geval, nooit een probleem op, ik ontmoet steeds leuke mensen en elke keer verbaas ik me weer dat die cultuurbarbaren prachtige musea hebben, lekker eten, oog hebben voor hun eigen historie en boeken publiceren over elk denkbaar onderwerp. 

En een levende democratie hebben. Een half jaar geleden reed ik urenlang in de auto over het Amerikaanse platteland en kon ik op de radio luisteren naar discussies tussen de kandidaten voor het parlement van de staat, want ook die worden tijdens de midterms gekozen. Kom daar in Nederland eens om. Heeft u een kandidaat voor de Provinciale Staten een debat horen voeren? Kent u de naam van een gedeputeerde in uw provincie? 

Anti-Amerikanisme is er in Europa altijd geweest, behalve wellicht de korte periode nadat Amerikanen – sommige jongens sneuvelden al voordat ze hun eerste lief hadden kunnen kussen – mede Europa hadden bevrijd. Al voor de oorlog publiceerde de schrijver Menno ter Braak een mijns inziens warrig essay met de titel ‘Waarom ik Amerika afwijs’, terwijl hij dat land nog nooit had bezocht. 

Er zijn veel rationele redenen om als Europeaan niet van Amerika te houden en tegenstander te zijn van de huidige regering in Washington D.C. Maar de voornaamste oorzaak van het anti-Amerikanisme in Europa is volgens mij psychologisch. We komen beide van een andere planeet, de Amerikanen van Mars, de Europeanen van Venus. We begrijpen elkaar gewoon niet. Een beetje zoals in het gelijknamige boek mannen (van Mars) en vrouwen (van Venus) elkaar niet snappen. 

Dat heeft alles te maken met de grootte van het land. Het grootste land van de Europese Unie is Frankrijk en dat past met gemak drie keer in Alaska, de grootste deelstaat van de Verenigde Staten. Het is voor Europeanen moeilijk invoelbaar wat het betekent om Amerikaan te zijn. Voor Amerikanen bestaat de rest van de wereld eigenlijk niet, daar kijken ze naar zoals wij naar de zwarte gaten in het heelal. 

Zoals de goudvis het water in zijn kom niet bewust is, zo vinden Amerikanen het vanzelfsprekend dat zij in het grootste, belangrijkste, machtigste en rijkste land ter wereld wonen. En dat het Amerikaans de taal is waarin de mensheid zich uitdrukt. Reuze irritant allemaal voor de rest van de wereld, en dus geen wonder dat anderen zich tegen Amerika afzetten, maar zelfs de twee andere machtsblokken, China en Rusland, spiegelen zich voortdurend aan Amerika. 

Dat Amerika op zijn retour zou zijn, wat je wel eens leest, is slechts wensdenken.