Ophokplicht komt niet te vroeg, zegt staatssecretaris Erkens: 'Door schade en schande wijs geworden'

De landelijke ophok- en afschermplicht voor pluimvee komt niet te vroeg, vindt verantwoordelijk staatssecretaris van Landbouw Silvio Erkens (VVD). "Door schade en schande zijn we de laatste jaren wijs geworden als het aankomt op vogelgriep", zegt Erkens in het radioprogramma Sven op 1.

Pluimveehouders moeten sinds gisteren hun kippen binnenhouden om de verspreiding van vogelgriep zoveel mogelijk te beperken. Erkens besloot de maatregel in te voeren na drie uitbraken in korte tijd. Hobbyhouders moeten hun kippen en andere vogels zoveel mogelijk beschermen tegen besmetting.

Naast de ophokplicht zijn ook andere regels aangescherpt. Zo mogen pluimveehouders geen bezoekers meer ontvangen in hun stallen, met uitzondering van bijvoorbeeld dierenartsen en controleurs. Daarnaast gold al een verbod op het tentoonstellen van siervogels die risico lopen op besmetting. De uitzonderingen op dat verbod zijn nu ook geschrapt.

'Door schade en schande wijs geworden'

De besmettingen werden vastgesteld in Lutjegast en Grootegast in Groningen en in het Noord-Hollandse Middelie. De ophokplicht lijkt daarmee misschien wat vroeg te komen, maar volgens Erkens is dat niet het geval. "Door schade en schande zijn we de laatste jaren wijs geworden als het aankomt op vogelgriep", zegt hij tegen Sven Kockelmann.

"We zien dat rondom dit seizoen de vogelgriep altijd de kop opsteekt. Dat heeft te maken met de vogeltrek. Veel vogelsoorten nemen de vogelgriep mee naar Nederland. De uitbraken nemen dan heel snel toe. Wij hebben geleerd dat als je die maatregelen eerder neemt, je veel meer grip kan krijgen op vogelgriep dan wanneer je te lang wacht en het zich ongecontroleerd verspreidt."

Luister dit gesprek terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Met de maatregelen hoopt Erkens te voorkomen dat nog meer pluimveebedrijven hun dieren moeten laten ruimen. "Het ruimen van een heel bedrijf is echt een heftig besluit, wat je niet in de koude kleren gaat zitten. Zowel niet voor de dieren als niet voor de ondernemer."

Hoe ernstig de huidige uitbraak is in vergelijking met de rampjaren 2003 en 2020, kan hij nog niet zeggen. "Het is te vroeg om te voorspellen. We hopen dat we door gisteren snel actie te ondernemen niet weer zo'n rampjaar tegemoet gaan. Maar dat hangt echt van veel factoren af."

"Hoeveel vogelgriep wordt er meegenomen vanuit het buitenland? Hoe zorgvuldig worden de maatregelen nageleefd door de pluimveehouders? Dat zal bepalen of dit een slecht of goed jaar wordt", zegt de bewindsman. "Vanuit de sector zelf merk ik in ieder geval dat men vraagt om tijdige maatregelen, omdat ze willen voorkomen dat in hun bedrijf de vogelgriep geconstateerd wordt."

Vaccineren tegen vogelgriep

Dat vogelgriep ieder jaar opnieuw de kop opsteekt, heeft volgens Erkens mede te maken met internationale handelsbeperkingen die vaccinatie voor Nederlandse pluimveehouders onaantrekkelijk maken. "Er is een vaccin beschikbaar, maar in het verleden hebben we niet kunnen vaccineren, omdat andere landen dan handelsbarrières opwerpen waardoor je je product niet kan exporteren. Vaccineren zou betekenen dat Nederlandse eitjes niet meer verkocht kunnen worden aan bijvoorbeeld Duitsland, België, Frankrijk en de Verenigde Staten."

Nederland probeert handelspartners er al jaren van te overtuigen om geen handelsbeperkingen op te leggen wanneer Nederlandse pluimveehouders hun dieren tegen vogelgriep vaccineren, zegt Erkens. "Daardoor kun je als Nederland vaccineren, die vogelgriep uitbannen en tegelijkertijd de economische impact op de sector beperkt houden, waardoor ze wel kunnen blijven exporteren."

Volgens de staatssecretaris spelen bij het instellen van die handelsbeperkingen ook economische belangen een rol. "Er speelt mee dat de concurrentiepositie kan verbeteren in andere landen als Nederlandse exporteurs hun product niet kunnen afzetten. Dus er zit een stukje eigenbelang achter om die handelsbarrières op te werpen."

"Maar we merken dat de impact van vogelgriep ook in andere Europese landen echt groot begint te worden. Landen kijken nu op een andere manier naar vaccinaties. Als wij het doen en het zou goed lukken, denk ik dat andere Europese landen gaan volgen. Ze volgen het echt met interesse."

Vaccinatie heeft volgens Erkens geen invloed op de kwaliteit van eieren of vlees. "Die onderzoeken hebben we gedaan."

Honderdduizenden dieren

Hoe groot de uitbraak dit jaar wordt, durft hij niet te voorspellen. "Ik heb geen glazen bol, maar het ligt in de lijn der verwachting dat we meer besmettingen met vogelgriep krijgen de komende weken en maanden. Over de omvang ga ik geen voorspelling doen."

Ook bij een relatief beperkte uitbraak kunnen al snel honderdduizenden kippen en eenden worden geruimd. Erkens weet uit ervaring hoe groot de gevolgen kunnen zijn. "Ik begon als staatssecretaris in het staartje van de vorige vogelgriep. Dat ging in die periode om honderdduizenden dieren die geruimd zijn sinds ik staatssecretaris was. Het gaat om hele grote aantallen als die vogelgriep echt voet aan de grond krijgt. Het gaat al heel snel om honderdduizenden dieren. En er zijn nog slechte jaren geweest. Door schade en schande hebben we geleerd snel en preventief te handelen."

Slacht

De Partij voor de Dieren doet ondertussen opnieuw een poging om onverdoofd slachten te verbieden. Erkens staat positief tegenover de richting van het wetsvoorstel van partijleider Esther Ouwehand. "De VVD vindt dierenwelzijn ook belangrijk. Dat vind ik ook als persoon en bewindspersoon."

Volgens de staatssecretaris moet breder worden gekeken naar mogelijkheden om het dierenwelzijn bij de slacht te verbeteren. "Het gaat over slachten in de breedte, ook slachtmethodes. We gaan kijken of er verbeteringen mogelijk zijn. We moeten dierenwelzijn verbeteren over de hele linie."