Steeds meer leegstand in steden als Zoetermeer: 'Drempel om winkel te beginnen, wordt steeds hoger'
Lege winkelpanden, teruglopende klandizie en steeds meer dezelfde ketens. De feestverlichting brandt inmiddels weer, maar de toekomst van de Nederlandse winkelstraat is niet overal even rooskleurig. Vooral middelgrote steden kampen met leegstand. Hoogleraar marketing Kitty Koelemeijer ziet dat deze winkelgebieden tussen wal en schip vallen.
"Je wordt hier niet vrolijk van. Je ziet hier ook dat beelden veel meer zeggen dan cijfers. Achttien procent, dat ziet er dus zo uit", zegt Koelemeijer in Goedemorgen Nederland over de leegstand in Zoetermeer. Volgens haar zijn veel middelgrote winkelgebieden niet groot genoeg om bezoekers van buiten de stad aan te trekken, terwijl ze ook niet dezelfde dagelijkse functie vervullen als winkelgebieden met veel lokale voorzieningen.
"Dit is typisch zo'n winkelgebied dat tussen servet en tafellaken valt. Niet groot genoeg om echt aantrekkelijk te zijn. De topwinkelstraten doen het nog best goed. Ook niet echt die lokale dagelijkse functie, want dat gaat ook redelijk goed. Maar dit zijn gebieden die gewoon te klein zijn om echt recreatief naartoe te gaan."
Online winkelen en vergrijzing
Dat winkelstraten in grote steden het vaak beter doen, heeft volgens Koelemeijer niet alleen te maken met de aantrekkelijkheid van de stad. Ook de omvang van het winkelgebied speelt een rol. In steden als Amsterdam, Breda en Dordrecht kunnen bezoekers winkelen combineren met een dagje uit. Daardoor hebben deze gebieden meer te bieden dan alleen winkels.
Tegelijkertijd hebben middelgrote winkelgebieden te maken met twee belangrijke ontwikkelingen: de opkomst van online winkelen en de vergrijzing onder zelfstandige winkeliers. "De eerste is de opkomst van online kopen, dat is natuurlijk al 25 jaar aan de gang. Maar ook de vergrijzing. In Nederland hebben we 150.000 zelfstandige winkeliers, 90.000 daarvan zijn ouder dan 55 en meer dan de helft daarvan heeft problemen om een opvolger te vinden. Je ziet ook dat dat soort winkels langzaam maar zeker verdwijnen. Dat voelen we."
Steeds meer dezelfde winkels
Wanneer zelfstandige ondernemers verdwijnen, komen daar niet altijd nieuwe lokale winkels voor terug. In veel winkelstraten vestigen zich juist dezelfde grote ketens. Die ontwikkeling wordt ook wel verschraling genoemd: het aanbod wordt eenvormiger en winkelgebieden verliezen hun eigen karakter.
"Die schaalvergroting van die ketens speelde vooral tot een jaar of tien terug heel sterk. Je ziet nu ook dat supermarkten best doorgroeien. Maar die verschraling is iets wat al decennialang aan de gang is", zegt Koelemeijer. Vooral het verdwijnen van zelfstandige winkeliers en de leegstand die daarop volgt, maken winkelstraten volgens haar minder aantrekkelijk.
Toch betekent dat niet dat kleine winkels op termijn helemaal verdwijnen. Er zijn nog genoeg zelfstandige ondernemers die succesvol zijn, benadrukt de hoogleraar. Wel wordt het steeds moeilijker om een winkel te beginnen. "De drempel om een winkel te beginnen, wordt natuurlijk steeds hoger. Locatie zegt niet meer alles. Dat is een probleem waarvoor een oplossing gevonden moet worden."
Meer dan alleen winkelen
Volgens Koelemeijer moeten steden daarom verder kijken dan alleen het winkelaanbod. Nieuwe winkels, horeca en andere functies kunnen bijdragen aan levendige stadscentra. Wonen, werken en recreëren raken steeds meer met elkaar verweven. Ook evenementen kunnen mensen naar de binnenstad trekken.
Ze noemt de jaarlijkse Lichtjesavond in Delft als voorbeeld van een initiatief dat bezoekers aantrekt. Zulke activiteiten moeten volgens haar niet alleen rond één moment plaatsvinden, maar gedurende een langere periode worden georganiseerd. "Je moet dat vooral ook tot en met de feestdagen blijven doen. Niet op 27 december denken: het is mooi geweest."
Daarnaast moeten steden het bezoekers makkelijker maken om naar het centrum te komen. Hoge parkeerkosten en parkeerplaatsen ver buiten het centrum kunnen mensen ervan weerhouden een winkelgebied te bezoeken. Ook de beleving ter plaatse is belangrijk. Winkels kunnen zich onderscheiden met diensten die online moeilijker te bieden zijn, zoals reparaties, kleding op maat of persoonlijk advies.